Kamusal kullanıma açık tarihi yapılarda evrensel tasarım ilkeleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İrem Akdemir
Danışman: Feride Pınar Arabacıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kişiye özel tasarım ihtiyacı ve adaptasyona gerek olmaksızın, tüm insanlar tarafından mümkün olan en geniş ölçüde kullanılabilen ürün, hizmet ve ortamların tasarımı Evrensel Tasarım olarak adlandırılmaktadır. Bugün tarihi değere sahip yapılar, yapıldıkları dönem itibarı ile fiziksel veya zihinsel farklığı bulunan bireyler göz önüne alınmadan, belirli bir standart insan figürü üzerinden tasarlanmıştır ve erişilebilirlik konusunda ciddi sıkıntılar yaşanmaktadır. Özellikle kamusal kullanıma açık tarihi yapıların herkes tarafından erişilebilir ve kullanılabilir olması gerekmektedir. Tescilli yapılar söz konusu olduğunda koruma ilkeleri ve ek yönetmelikler devreye girmekte, bu durumda yapılabilecek müdahaleleri oldukça kısıtlamaktadır. Bu doğrultuda tarihi yapılarda uygulanabilecek, mevcut koruma yasalarına uygun, tarihi çevreye ve yapıya saygılı, Evrensel Tasarım anlayışıyla tasarlanmış çözümlerinin derlenmesi, ileride herhangi bir tarihi yapıda yapılacak projelerde bir kaynak olarak başvurulabilecek bir yayın sunmak amaçlanmıştır. Öncelikle ilgili yöntem ve kavramlar açılanarak konuya hakimiyet sağlanmıştır. Devamında ise ülkemizde erişilebilirlik alanında yürürlükte olan standart, yönetmelik ve kılavuz kitaplar, farklı ülkelerde sözü edilen özellikteki yapılar için gerçekleştirilen tasarımlar, konuya yaklaşımları ve ürettikleri yayınlar incelenmiştir. Yapılan bu incelemelerden yararlanarak tarihi yapılarda Evrensel Tasarım standartlarını sağlayabilecek olası müdahaleler Yapı Çevresi ve Peyzaj ana başlığı altında Sokak Mobilyaları ve Sirkülasyon Elemanları olarak, Yapı ana başlığı altında ise Giriş ve Çıkışlar, Sirkülasyon Elemanları, Yapı Fiziği, Bilgilendirici ve Yönlendirici Elemanlar ve Programlı Erişim başlıkları altında derlenmiştir. Tescilli yapılarda koruma kanunları gereği oluşan sınırlılıklar nedeniyle Evrensel Tasarımın tamamen karşılanması mümkün olmayabilir, bu durumda öncelik, mümkün olan en üst seviyede Evrensel Tasarım standartlarının sağlanması olmalıdır, Evrensel Tasarımın sağlanamadığı yerlerde ise mümkün olan en üst düzeyde erişilebilirlik sağlanmalıdır ve süreç etkin ve verimli bir şekilde yönetilmelidir. Bu kapsamda tarihi yapılarda yapılması planlanan müdahalelere yol göstermesi amacıyla beş aşamadan oluşan bir süreç yönetim tablosu sunulmuştur. Giriş ve çıkışlar gibi bazı yapı elemanlarının Evrensel Tasarım anlayışını benimsemesinin öncelik taşıması gerektiği düşüncesiyle ise yapılması planlanan müdahalelerin önceliklendirilmesinin yararlı olacağına kanaat getirilmiştir ve bir önceliklendirme listesi önerilmiştir.