Konya Amber Reis Camii ve I. ulusal mimarlık dönemi camileri içindeki yeri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, mimarlık, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA NUR MAKAS
Danışman: Nur Urfalıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Osmanlı Devleti'nin son döneminde, Ziya Gökalp ile başlayan Türkçülük akımının da etkisiyle 1900'lü yılların başında I. Ulusal Mimarlık akımı etkili olmuştur. Akım, Cumhuriyet'in ilk yıllarına kadar sürmüş, yeni rejimin ilk kamusal yapıları devletin desteğiyle I. Ulusal Mimarlık üslubunu yansıtmışlardır. 1930'lara kadar etkin olan üslupta pek çok eser verilmiştir. Mimar Kemaleddin, Vedat Tek, Giulio Mongeri, Arif Hikmet Koyunoğlu gibi dönemin ünlü mimarları İstanbul ve Ankara başta olmak üzere, İzmir, Adana, Konya gibi Anadolu'nun pek çok şehrinde bu üslupta yapılar inşa etmişlerdir. Bu üslupta yapılmış olan İstanbul'da 16, Ankara'da 10, İzmir'de 6, Konya'da 7, toplamda 39 yapı incelenmiş, üslup özellikleri anlatılmıştır. Bu üsluba uygun yapılmış olan 7'si İstanbul'da olmak üzere, 12 cami tespit edilebilmiştir. Hititlerden Osmanlıya kadar birçok uygarlığa ev sahipliği yapan Konya, Anadolu Selçuklu'nun da başkentliğini yapmıştır. Kentteki anıt eserler arasında Alaaddin Camii, İplikçi Camii, Sahip Ata Camii, Hoca Hasan Camii, Taş Mescidi, Sırçalı Mescit, Selimiye Camii, Şerafettin Camii ve Aziziye Camii dikkat çeken cami örnekleridir. I. Ulusal Mimarlık Dönemi'ne gelindiğinde ise en dikkat çeken eserler, Amber Reis Camii ve Nakipoğlu Camii olmuşlardır. Çalışma konumuz olan, Amber Reis Camii, Konya'nın Meram İlçesinde, İstasyon Caddesi üzerinde Anıt Meydanı'nda yer almaktadır. Güneyinde aynı dönemde yapılmış olan Ziraat Abidesi yer alır. Bugünkü Amber Reis Camii 1911 yılında yapılan camidir. Onun yerinde olan ilk cami ise günümüze ulaşamamıştır. Caminin türbesi 1927 yılında yol yapım çalışmaları sırasında yıkılmıştır. İlk caminin, türbesinden kalan kitabesine göre, M. 1264 yılında yapılmış olan bir Selçuklu Devri eseri olduğu bilgisine ulaşılır. Yeniden yapılan caminin kitabesine göre, eski Amber Reis Camii'nin harap olması sebebiyle 1911 yılında Konya Valisi Arifi Paşa tarafından yeniden yaptırtılmıştır. Amber Reis Camii, dış cephede çini bezemeleri, penci kemerli girişi, sivri kemerli pencereleri, geniş saçaklı kırma çatısı ile, iç mekanda ise mihrap çinileri, tavan süslemeleri ile I. Ulusal Mimarlık Dönem özelliklerini yansıtır. Çalışma 5 ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde literatür özeti, tezin amacı ve hipotez anlatılmıştır. İkinci bölümde I. Ulusal Mimarlık Dönemi ele alınmış, Osmanlı'nın geç döneminde I. Ulusal Mimarlık Dönemi'ne hazırlayan mimari ortamdan bahsedilmiştir. Ayrıca İstanbul, Ankara, İzmir ve Konya'daki I. Ulusal Mimari Dönemi'nin başlıca yapıları anlatılmıştır. Üçüncü bölümde, I. Ulusal Mimarlık Dönemi'nde inşa edildiği tespit edilebilmiş 13 cami kataloglanarak anlatılmıştır. Dönemin camilerinin genel özellikleri ele alınarak farklılıkları ve ortak noktaları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Dördüncü bölümde tez konusu olan Amber Reis Camii'nin tarihçesi, plan, cephe, süsleme özellikleri anlatılmıştır. Beşinci bölümde ise, Amber Reis Camii'nin özellikle İstanbul'daki I. Ulusal Mimari üslupta yapılmış camiler ile karşılaştırması yapılmış ve dönem camileri içindeki yeri ortaya konmaya çalışılmıştır.