Ortaokul öğrencilerinin yıkıcı doğa olayları konusundaki metaforik algıları ve zihinsel modelleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MAHMUT EREN YUYUCU
Danışman: Gülbin Özkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, ortaokul öğrencilerinin çeşitli yıkıcı doğa olaylarına (deprem, sel, volkanik patlama ve heyelan) yönelik metaforik algılarını ve zihinsel modellerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desen ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında İstanbul'da öğrenim görmekte olan 6., 7. ve 8. sınıf seviyesindeki toplam 154 ortaokul öğrencisiyle yürütülmüştür. Çalışma grubunun oluşturulmasında kolayda örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak, her bir yıkıcı doğa olayı için ayrı ayrı hazırlanmış dört açık uçlu sorudan oluşan formlar kullanılmıştır. Elde edilen metaforlar ve zihinsel modeller, frekans ve yüzde açısından analiz edilerek kavramsal kategoriler altında sınıflandırılmıştır. Öğrencilerin kullandıkları metaforlar; kavramsal, yön ve ontolojik metaforlar olarak; zihinsel modeller ise bilimsel, ilkel ve sentez modeller şeklinde gruplandırılmıştır. Bulgular, öğrencilerin deprem, sel, volkanik patlama ve heyelan gibi doğa olaylarına karşı çoğunlukla olumsuz düşüncelere sahip olduklarını ve bu konularla ilgili kavram yanılgılarına ve bilgi eksikliklerine sahip olduklarını ortaya koymuştur. Ayrıca öğrencilerin bilgilerini ağırlıklı olarak okul, aile, haberler, sosyal medya, sosyal çevre, internet ve televizyondan edindikleri gözlemlenmiştir. Öğrencilerin 'Deprem' ve 'Sel' kavramlarına yönelik geliştirdikleri metaforlar çeşitli iken 'Volkanik Patlama' ve 'Heyelan' kavramlarına yönelik geliştirilen metaforların çeşidinin daha az olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin zihinsel modelleri incelendiğinde ise 'Deprem' ve 'Volkanik Patlama' kavramlarının 'Sel' ve 'Heyelan' kavramlarına göre daha çeşitli olduğu görülmüştür. Öğrencilerin yıkıcı doğa olaylarına ilişkin farkındalıklarının artırılması ve mevcut kavram yanılgılarının giderilmesi amacıyla, afet eğitimi programlarının daha bütüncüm bir biçimde yapılandırılması, psiko-sosyal boyutların dikkate alınması, görsel modelleme ve ifade temelli öğretim stratejilerinin yaygınlaştırılması ve yerel afet deneyimlerine dayalı içerikler geliştirilerek bağlamsal öğrenmenin desteklenmesi önerilmektedir.