EKOLOJİK TİPOLOJİYE GÖRE BÜYÜKÇEKMECE GÖLÜ HAVZASININ ANA EKOLOJİK YAPISININ ORTAYA KONMASI
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Sehir Bölge Plan.Böl, Türkiye
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Dana Aleıt
Danışman: Tülay Erbesler Ayaşlıgil
Özet:
İstanbul’un
batı kesiminde yer alan Büyükçekmece Gölü Havzası, kentin önemli içme suyu
kaynaklarından biri olması nedeniyle stratejik bir ekolojik ve hidrolojik alan
niteliği taşımaktadır. Ancak artan kentleşme baskısı, arazi kullanımındaki
değişimler ve buna bağlı habitat parçalanması, havzanın doğal peyzaj yapısı ve
ekolojik sürekliliği üzerinde önemli baskılar oluşturmaktadır. Bu durum, havza
ölçeğinde doğal sistemlerin korunmasına yönelik ekolojik temelli ve bütüncül
planlama yaklaşımlarının geliştirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu çalışmanın
amacı, Büyükçekmece Gölü Havzası’nın ana ekolojik yapısını ekolojik tipoloji
yaklaşımı çerçevesinde ortaya koymak ve doğa temelli planlama kararlarını
destekleyecek mekânsal bir model geliştirmektir.
Araştırmada
ekolojik altyapı planlamasına ilişkin uluslararası yaklaşımlar incelenmiş;
Hollanda Ulusal Ekolojik Ağı (NNN), Kolombiya Ana Ekolojik Yapısı (EEP) ve ABD
Yeşil Altyapı (GI) modelleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bu
modellerde öne çıkan ekolojik bütünlük, bağlantısallık, çok işlevlilik ve
sürdürülebilir kullanım ilkeleri dikkate alınarak havza ölçeğinde
uygulanabilecek hibrit bir ekolojik tipoloji modeli geliştirilmiştir.
Mekânsal
analiz sürecinde Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı yöntemlerden
yararlanılmıştır. İlk aşamada Morfolojik Mekânsal Örüntü Analizi (MSPA) ile
çekirdek habitat alanları ve yapısal bağlantı elemanları belirlenmiş; ardından
arazi kullanımı, topoğrafya ve insan etkisini temsil eden değişkenler Analitik
Hiyerarşi Süreci (AHP) ile ağırlıklandırılarak bir direnç yüzeyi oluşturulmuştur.
Bu yüzey üzerinde Minimum Kümülatif Direnç (MCR) ve En Az Dirençli Yol (LCP)
analizleri uygulanarak çekirdek alanlar arasındaki potansiyel ekolojik geçiş
zonları ve koridor güzergâhları tanımlanmıştır.
Elde
edilen bulgular doğrultusunda havza; koruma alanları, restorasyon alanları,
sürdürülebilir kullanım alanları, ekolojik koridorlar ve kontrollü gelişim
alanları olmak üzere beş temel ekolojik tipoloji sınıfında değerlendirilmiştir.
Çalışma, Büyükçekmece Gölü Havzası’nda ekolojik ağ yapısının belirlenmesine
yönelik bütüncül bir mekânsal analiz yaklaşımı sunmakta ve geliştirilen hibrit
model aracılığıyla ekolojik verilerin planlama süreçlerine entegrasyonuna
yönelik uygulanabilir bir metodolojik çerçeve ortaya koymaktadır. Bu
yaklaşımın, havza ölçeğinde ekolojik bütünlüğün korunmasına yönelik planlama
kararlarına katkı sağlaması beklenmektedir.