COMPARATIVE ANALYSIS OF HUMAN AND CHATBOTINTERACTIONS IN ENGLISH AS A FOREIGN LANGUAGE LEARNING:A NEUROSCIENTIFIC PERSPECTIVE

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yabancı Diller Eğitimi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: GAMZE TURUN

Danışman: Semin Kazazoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Etkileşim, pratik yapma, geribildirim alma ve anlamlı iletişim kurma fırsatları sunduğu için dil ediniminde temel bir unsur olarak görülmektedir. Dil öğrenimi geleneksel olarak insan-insan etkileşimine dayanırken, yapay zekânın entegrasyonu, daha kişiselleştirilmiş ve kolay erişilebilir dil pratiği sunan sohbet botu aracılı iletişimi beraberinde getirmiştir. Artan ilgiye rağmen, insan-insan etkileşimi (İİE) ile insan-bilgisayar etkileşimi (İBE) arasındaki bilişsel ve duygusal farklılıklara, özellikle nöral düzeyde odaklanan çalışmalar alanyazında oldukça sınırlıdır. Bu araştırmanın temel amacı, elektroensefalografi (EEG) yöntemi kullanarak İİE ve İBE sırasında gerçek zamanlı İngilizce konuşma esnasında beyin aktivitesini, özellikle alfa ve teta dalgalarını, incelemektir. Çalışma, bu iki etkileşim türü arasında alfa ve teta aktivitelerinin farklılık gösterip göstermediğini araştırmakta; bu beyin dalgaları aracılığıyla etkileşimi şekillendiren bilişsel ve duygusal süreçlere dair içgörüler sunmayı amaçlamaktadır. Yarı deneysel karma yöntem deseninin benimsendiği çalışmada, biri İBE (n=20), diğeri İİE (n=17) olmak üzere toplam 37 İngilizce Öğretmenliği lisans öğrencisi yer almıştır. Çalışma, tam donanımlı bir hastane ortamında, bir nörolog gözetiminde yürütülmüştür. Katılımcılar, spontane konuşma görevlerini tamamlarken EEG verileri Neuron-Spectrum.NET cihazı ile toplanmış, veriler frekans (güç spektral) analizi ile incelenmiş ve bağımsız örneklemler t-testi ile karşılaştırılmıştır. Ayrıca, katılımcılarla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş veriler tematik analiz yoluyla değerlendirilmiştir. Sonuçlar, iki grup arasında alfa ve teta aktivitesinde anlamlı farklılıklar olduğunu göstermiştir. İİE grubunda frontal bölgelerde daha yüksek alfa aktivitesi gözlemlenirken, İBE grubunda temporal bölgelerde daha belirgin alfa aktivitesi tespit edilmiştir. Ayrıca, İBE grubunda frontal ve temporal bölgelerde daha yüksek teta aktivitesi kaydedilmiştir. Bu bulgular, iki etkileşim türünde farklı bilişsel ve duygusal katılım desenlerine işaret etmektedir. Nitel veriler de bu sonuçları desteklemektedir. İİE'deki katılımcılar, duygusal ve doğal etkileşimin önemini vurgularken; İBE'deki katılımcılar, chatbot iletişiminin daha az stresli olduğunu vurgulamıştır. Bununla birlikte, bazı katılımcılar chatbotların anlama kapasitesi ve doğallığı konularında sınırlamalar olduğunu ifade etmiştir. Bu çalışma, nörobilişsel dil araştırmalarına katkıda bulunmakta ve öğrenci merkezli, yapay zeka destekli dil öğrenme ortamlarının tasarımı için içgörüler sunmaktadır.