Kent kimliğinin inşasında koku duyusu ve etkileri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEHRA ÇELEBİ

Danışman: Nilgün Çolpan Erkan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İnsanlar günde binlerce kez koku alır ve her bir koklama yeni bir deneyim oluşturmaktadır. Kokuların algılanması ise fiziksel, çevresel hatta sosyal koşullar nedeniyle insandan insana farklılık göstermektedir. Bu sayede nesnel olan veriler, duyular aracılığıyla alınmakta; ancak algılanma aşamasında öznel olan filtreleme süreçlerinden geçmektedir. Her mekânın hem üretilen malzemeden hem sahip olduğu peyzajdan hem de orada gerçekleştirilen işlevlerden kaynaklı olarak kendine has bir kokusu vardır. Ancak uzun yıllar mekân kokuları yalnızca olumsuz yönden ele alınmış ve bireyle olan ilişkisi göz ardı edilmiştir. Bunun en önemli nedeni olarak kokunun kaydedilemez ve belgelenemez olması gösterilmiştir. Oysaki mekânda var olan istemli veya istemsiz olarak maruz kalınan koku manzaraları mekânın algılanması ve anlamlandırılmasında oldukça önemli bir kavramdır. Mekân, an ve birey arasında doğrudan bağlantının önemli bir aracı olan koku duyusunun görmezden gelinmesi ortak bir koku kimliğinin ve belleğinin oluşmasına engel olmaktadır. Bu çalışmanın amacı; koku duyusunun kentsel mekânın algılanmasında, kent kimliğinin ve mekânsal belleğin oluşmasındaki etkilerini araştırmak ve kentsel tasarım çalışmalarına koku duyusunun dahil edilmesinin önemini ortaya koymaktır. Araştırma süresince; konuyla ilgili kaynaklar taranmış, gönüllülerle saha çalışması gerçekleştirilerek derinlemesine mülakat yapılmıştır. Sahada gerçekleştirilen mekânsal analizlerle ve gönüllülerin katılımıyla elde edilen verilerle nitel bir çalışma yürütülmüştür. Çalışmanın sonucunda koku, mekân algısı ve kentsel kimlik kavramları arasındaki etkileşimin saptanması hedeflenmiştir.