1850-1900 yılları arasında Ermeni harfli Türkçe roman çevirilerinin Türk edebiyat dizgesindeki yeri ve önemi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri ve Edebiyatı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MELEK KARA

Danışman: Lale Özcan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tezin amacı 1850-1900 yılları arasında Ermeni harfli Türkçe roman çevirilerinin Türk edebiyat dizgesindeki yeri ve önemini ortaya koymaktır. 19. yüzyıl Türk okurların Avrupa edebiyatından çeviriler yoluyla edebi tür olarak romanla tanıştığı dönemdir. Bu dönemde Ermeni okurların da Türk okurlar gibi ilk kez roman türüyle tanıştığı söylenebilir. Erek kültür tarafından süzgeçten geçirilmeksizin kabul görmeyen roman türü erek dizgeye aktarılırken Türk yazarlar ve çevirmenler tarafından bazı çeviri normları göz önünde bulundurulmuştur. Bu tezde cevabı aranan ilk sorulardan biri Ermeni harfli Türkçe'nin nasıl bir yazım biçimi olduğu ve kimler için kullanıldığı olmuştur. Türk çevirmen ve yazarlarla aynı coğrafyada yaşayan ve aynı dili konuşan Ermeni çevirmenlerin/yayınevi sahiplerinin çeviri etkinliklerinin, yaklaşımlarının, stratejilerinin Türk çevirmenlerden farklı olamayacağı görüşünden yola çıkarak önsözler aracılığıyla Ermeni harfli Türkçe roman çevirilerinde öne çıkan çeviri anlayışının izleri izlekler bağlamında bu çalışmada sürülmüştür. Bu tez çalışmasının kuramsal çerçevesini Gideon Toury'nin 'süreç öncesi çeviri normları' oluşturmaktadır. Saliha Paker'in belirttiği gibi Ermeni ve Türk çevirmenler arasında var olduğu düşünülen etkileşimin izleri bahsi geçen kuramsal çerçeve bağlamında yine önsözler aracılığıyla mercek altına alınmıştır. Ayrıca Ermeni çevirmen Andon Alik'in Ermeni harfli Türkçeye (1885) ve Arap harfli Osmanlı Türkçesine (1889) çevirdiği Simon ve Mari adlı çeviri roman diliçi-öz çeviri kavramı kapsamında temsili örnekler üzerinden karşılaştırılmış, iki çeviri arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konmuştur. Böylelikle bu tez çalışmasının sonunda 1850-1900 yılları arasında kültür repertuarının oluşumuna katkıda bulunan Ermeni çevirmenler/yayınevi sahiplerinin çevirilerinin Türk edebiyat dizgesindeki yeri ve önemi belirlenmeye çalışılmıştır.