Türlerarası öz-çeviri olarak Yaprak Dökümü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri Ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GAMZE ŞİRİN
Danışman: Ayşe Banu Karadağ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:u tez çalışmasının amacı, Türk edebiyatının önde gelen yazarlarından Reşat Nuri Güntekin'in Yaprak Dökümü adlı eserinin romandan tiyatroya dönüşümünü çeviribilim bağlamında incelemektir. İlk kez 1930 yılında roman olarak yayımlanan Yaprak Dökümü, yazarın kendisi tarafından 1943-1944 yıllarında tiyatro metnine dönüştürülerek İstanbul Şehir Tiyatroları'nda sahnelenmiştir. Tezin çıkış noktasını, Türk edebiyatında romandan tiyatroya veya tiyatrodan romana dönüştürülen eserlerin çoğunlukla "uyarlama", "adaptasyon" ya da "tiyatroya aktarma" gibi kavramlarla adlandırılması ve bu dönüşümlerin şimdiye dek çeviribilimsel bir çerçevede ele alınmamış olması oluşturmaktadır. Bu bağlamda tezde, Yaprak Dökümü'nde gerçekleşen dönüşüm süreci yalnızca bir edebi tür değişimi olarak değil, aynı zamanda bir çeviri olgusu olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada "yeniden yazım", "diliçi çeviri", "öz-çeviri" ve "türlerarası çeviri" kavramları ışığında söz konusu dönüşüme kuramsal bir zemin kazandırmak amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda, ilk olarak eserin yazılma ve tiyatroya dönüştürülme süreci ayrıntılı biçimde ele alınmış; ardından roman (kaynak metin) ve tiyatro metni (erek metin), Voyant Tools aracıyla karşılaştırmalı metin çözümlemesine tabi tutulmuş ve romandan tiyatroya çeviri sürecinde yaşanan biçimsel ve söylemsel dönüşümler incelenmiştir. İnceleme sonucunda, yazarın yalnızca biçimsel düzenlemeler yapmadığı, aynı zamanda bir çevirmen gibi hareket ederek çeşitli çeviri stratejileri benimsediği tespit edilmiştir. Bu doğrultuda tezde, söz konusu edebi dönüşümün "türlerarası öz-çeviri" (intergenre self-translation) olarak kavramsallaştırılması önerilmektedir. Çalışma, Reşat Nuri Güntekin'in Yaprak Dökümü'nde gerçekleştirdiği romandan tiyatroya dönüşüm işlemini çeviribilim bakış açısı ve kavramlarıyla ele almanın ne gibi disiplinlerarası açılımlar sağlayabileceği sorusuna yanıt aramakta ve geleneksel olarak yalnızca dillerarası çerçevede ele alınan öz-çeviri kavramını, aynı dil içerisinde fakat farklı edebi türler arasında gerçekleşen dönüşümler bağlamında yeniden düşünmeye davet etmektedir. Bu yaklaşım, öz-çeviri kavramını geleneksel sınırlarının ötesine taşıyarak, edebiyat ve çeviribilim disiplinleri arasında yeni kavramsal tartışmalara kapı aralamaktadır. Böylelikle çalışmanın, hem çeviri odaklı edebiyat incelemelerine katkı sunmakta hem de türler arası geçişlerin disiplinlerarası bir perspektifle ele alınmasına yönelik olanak sağlayabileceği ileri sürülebilir. Anahtar Kelimeler: Yaprak Dökümü, türlerarası çeviri, diliçi çeviri, öz-çeviri, Voyant Tools