Yaşlı yaşam merkezlerinin mimari tasarım açısından değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TARLAN BERENJFOROUSH AZAR
Danışman: Muzaffer Tolga Akbulut
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünyada teknolojinin ve sağlık hizmetlerinin gelişmesi, iş ve yaşam koşullarının iyileşmesi ile birlikte yaşam sürelerinin uzadığı görülmektedir. Bunun sonucu olarak yaşlı nüfusu da artmaktadır. Bu gelişmelere istatiksel olarak bakıldığında, dünyada 2050 yılında 60 yaş üstü nüfusun yaklaşık 2 milyara ulaşacağı ön görülmektedir. Dünya Sağlık Örgütü'nün yaşlı sınıflandırmasına göre kronolojik olarak, 45-59 yaş aralığı orta yaş, 60-74 yaş aralığı yaşlılık ve 75-89 yaşa aralığı ileri yaşlılık, 90 yaş üstü ise ihtiyarlık kategorisinde tanımlanmaktadır. Yaşlanma, yaşam sürecinin doğal bir sonucudur. Geçtiğimiz yüzyılda, yaşam biçimlerinin değişmesi, geçmişteki geniş aile yapılarının çekirdek ailelere dönüşmesi sonucunda, 60 yaş ve üstü insanların fizyolojik, psikolojik ve sosyo-ekonomik gereksinimlerinin zamanla değiştiği görülmektedir. Bu değişimler yaşlı nüfusun emeklilik dönemlerinde, sosyal hayattan ve toplumdan kopmalarına neden olabilmektedir. Bu nedenle yaşlı bireylerin barınma ihtiyacı ve tüm gereksinmelerini sağlıklı bir biçimde karşılayabilecekleri yaşam ortamlarının oluşturulmasının önemi gitgide daha çok artmaktadır. Bu bağlamda gündeme gelen mimari yaklaşımlar, yaşlı nüfusun alışık oldukları yaşam ortamlarını değiştirmeden, mevcut mimariyi geliştirme ve sürdürmeye yöneliktir. Tez kapsamında, yaşlı bireylerin fizyolojik, psikolojik ve sosyo-ekonomik gereksinimleri bağlamında yaşlı yaşam merkezlerinin tasarım koşullarının belirlenmesi hedeflenmiş ve edinilen bilgiler doğrultusunda çalışma alanındaki problemler ortaya konmuştur. Problemlerin giderilmesine yönelik çözüm önerileri getirmeyi amaçlayan bu çalışma kapsamında ilk olarak konuyla ilişkili kavramsal tanımlar ortaya konmakta, dünyada ileri yaş gruplarının barınmalarına yönelik ortaya konan farklı yaklaşımlar mimari açıdan ele alınarak yaşlı yaşam merkezlerinin tanımı ve tarihsel süreç içindeki gelişimi incelenmekte, yaşlı yaşam merkezi tipolojileri ve örnekleri üzerinden mimari bir değerlendirme yapılmaya çalışılmaktadır. Dünyadan ve Türkiye'den 8 örnek seçilmiş, örneklerin planları, görünüşleri, fotoğrafları incelenerek, yaşlı yaşam merkezleri yerleşimlerin konumu, bina ihtiyaç programı, yapı fiziği, yeşil alan, sosyal olanaklar, iç ve dış cephe tasarım kriterleri açısından değerlendirilmiştir. Beşinci bölümde örneklerden elde edilen incelemeler sonucundan, yaşlı nüfusun gereksinmelerini karşılamak ve yaşlıların daha sağlıklı yaşam çevrelerinde yaşamlarını sürdürmelerine olanak tanımak amacıyla mimari tasarım kriterleri ortaya konmaya çalışılmıştır.