Davranışsal iktisat eğitiminin iktisadi rasyonalite üzerine etkisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÖKBERG BARIŞ TEKİN

Danışman: Fazıl Kayıkçı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Neoklasik iktisadi görüşe göre, insanlar sadece kendi çıkarları doğrultusunda hareket etmekte, çevresel koşullardan etkilenmemekte ve kararlarını kusursuz bir hesaplayıcı gibi duygularından bağımsız olarak, yalnızca fayda ve maliyet düzleminde ele almaktadır. Bilişsel bilimlere ve davranışsal iktisadi yaklaşıma göre ise insanlar sistematik olarak hata yapmakta, kendi faydalarını iyi hesaplayamamakta, çevresel faktörlerden çok kolay etkilenmekte ve modern hayatın getirdiği karmaşık ilişkiler ağıyla kolaylıkla başa çıkamamaktadır. Homo economicus (rasyonel insan) kabul edilen iktisadi bireyin gerçek hayatta, standart teorinin varsayımından farklı olarak çoğu zaman rasyonel olmayan kararlar verdiği görülmüştür. Bu çalışmada standart teorinin temel kabullerinden biri olan rasyonellik varsayımının neden hatalı bir yaklaşım olduğu üzerinde durulmuş ve insanların karar alırken karşılaştıkları bilişsel kısıtlar ele alınmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde, rasyonalite kavramının iktisadi literatüre giriş serüveni hakkında bilgiler verilmiştir. İktisadi okulların rasyonalite kavramına ilişkin tutumları, kusursuz ve kusurlu rasyonaliteyi savunan iktisadi okullar başlıkları altında değerlendirilmiştir. İkinci bölüm, davranışsal iktisat alanında yapılan çalışmaların derlendiği bir literatür taraması şeklindedir. Bu bölümde davranışsal iktisadın ortaya çıkışı ve gelişim süreci ele alınmıştır. Bunun yanında sınırlı rasyonalite kavramına değinilmiş ve deneysel bulgulardan hareketle rasyonelliği ihlal eden davranış türleri çeşitli örneklerle açıklanmıştır. Üçüncü ve son bölüm ise varsayımsal sorulardan hareketle oluşturulan bir anket çalışmasını içermektedir. Anket soruları çıpalama etkisi, birleşim yanılgısı, çerçeveleme etkisi, hiperbolik iskonto, mülkiyet etkisi, statüko etkisi ve batık maliyet gibi bilişsel önyargı türlerinden oluşmaktadır. Bu sorular üzerinden iktisat öğrencilerinin, rasyonelliğe ne denli uygun olup olmadığı test edilmiştir. Anket çalışması ayrıca davranışsal iktisat dersi alan iktisat öğrencileri ile davranışsal iktisat dersi almayan öğrencilerinin, sorulara yönelik tutumlarını karşılaştırmayı amaçlamakta ve davranışsal iktisat dersinin, iktisadi rasyonalite üzerinde fark yaratıp yaratmadığını incelemektedir.