Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BERİVAN ANUK
Danışman: Sevda Katıtaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı öğretmenlerin profesyonel gelişiminde mesleki özerkliğin rolüne ilişkin öğretmen görüşlerinin belirlenmesidir. Araştırmada mesleki özerkliğin öğretmenler tarafından nasıl anlamlandırıldığını ve profesyonel gelişim süreçlerindeki rolünü anlamak hedeflenmektedir. Nitel araştırma yaklaşımı ile yapılan bu araştırma öğretmen mesleki özerkliğini derinlemesine ve bütüncül bir şekilde incelemek amacıyla fenomenolojik desende tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu kartopu örnekleme ve maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemleriyle belirlenmiş 20 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri ilgili literatüre ve uzman görüşlerine dayalı olarak geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak toplanmıştır. Görüşmelerden elde edilen veriler, içerik analizi ile çözümlenmiştir. Analiz sonucunda beş temel tema belirlenmiştir. Bu temalar, öğretmen özerkliği kavramı, mesleki özerklik alanları, mesleki özerkliğin etkileri, özerkliği sınırlandıran faktörler ve özerkliğin güçlendirilmesine yönelik öneriler şeklinde sıralanmaktadır. Öğretmen özerkliği kavramı temasında öğretmenler mesleki özerkliği en çok uzmanlık alanları içinde karar verme yetkisi, inisiyatif kullanma ve yetkilendirilme ile esneklik gibi unsurlarla ilişkilendirmiştir. Mesleki özerklik alanları temasında, öğretmenlerin öğretim içeriklerini belirleme konusunda özerklikten yoksun oldukları, içeriği uyarlama, materyal seçimi, ölçme ve değerlendirme gibi alanlarda kısmen özerk olabildikleri ancak merkezi sınavlara uyum zorunluluğu gibi kısıtlamalar yaşadıkları görülmüştür. Mesleki özerkliğin etkileri teması kapsamında, öğretmenlerin mesleki özerkliğin motivasyonu artırdığı, yenilikçi uygulamaları teşvik ettiği ve öğrenci başarısını olumlu yönde etkilediği görüşünde oldukları belirlenmiştir. Ayrıca, mesleki özerkliğin mesleki doyum ve üretkenlik üzerinde de olumlu etkiler yarattığı tespit edilmiştir. Sınırlandırıcı faktörler teması kapsamında, eğitim politikaları ve bürokratik yapı, yönetim ve meslektaş baskısı, iş yükü, veli beklentileri, sosyo-kültürel etkenler ve öğretmene bağlı engellerin mesleki özerkliği kısıtladığı belirlenmiştir. Öneriler teması çerçevesinde ise öğretmenlerin karar alma süreçlerine daha fazla katılımının sağlanması, uzun vadeli eğitim politikalarının uygulanması, meslek itibarının ve özerkliğin korunmasına yönelik yasal düzenlemeler yapılması, destekleyici okul yönetimleri ile meslektaşlar arası iş birliğinin güçlendirilmesi gibi çözüm önerileri sundukları tespit edilmiştir. Araştırmanın sonuçları doğrultusunda öğretmenlerin yetki-sorumluluk dengesi gözetilerek eğitim politikalarının belirlenmesi ve öğretim süreçlerinde karara katılımlarının artırılması aynı zamanda sınıf yönetimi, ölçme-değerlendirme ve profesyonel gelişim süreçlerinde daha fazla inisiyatif alabilecekleri destekleyici ortamlar oluşturulması önerilmektedir.