Sosyo-bilimsel sorunlar odaklı eğitim yönteminin hizmet öncesi öğretmen adaylarının eleştirel düşünme becerileri üzerine etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: Muhammet Davut Gül
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hakan AKÇAY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Fen eğitiminin önemli hedefleri, bilimsel bilgileri bireylere aktarmak, onlara eleştirel düşünmeyi öğretmek ve onları bilimsel açıdan okur-yazar kişi yapmaktır. Bu amaçların yanısıra fen eğitiminden 21. yüzyıl modern toplumunda bireyleri, toplumu da ilgilendiren bilimsel konularda eleştirel düşünerek çözümler aramak ve karar mekanizmasına katılmak gibi önemli görevlere hazırlaması beklenmektedir. Dolayısıyla, bu çalışma iki önemli sorunun cevabını aramaktadır; öncelikle (1) bireylerin eleştirel düşünme becerilerini nasıl artırılacaktır? ve (2) eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi için toplumu da ilgilendiren bilimsel bilgileri aktaran sosyo-bilimsel odaklı öğretim yöntemini kullanmak etkili midir? Bu soruları araştırmak için bu çalışma, sosyo-bilimsel temelli öğretimin, hizmet öncesi fen öğretmenlerinin eleştirel düşünme becerileri ve eğilimleri üzerindeki etkilerini inceledi. Bu sorular incelenirken sosyo-bilimsel temelli öğretime katılanlar ile katılmayan hizmet öncesi öğretmenler arasında eleştirel düşünme becerileri ve eğilim ölçütlerinde ön test ve son test puanlarında önemli fark olacağı genel olarak varsayılmıştır. Bu çalışma çevre ünitesindeki küresel iklim değişikliği konusunu kullanarak hizmet öncesi öğretmenlerin eleştirel düşünme beceri ve eğilimlerinin nasıl geliştiğini; bununla birlikte deney ve kontrol gruplarının arasındaki eleştirel düşünme beceri ve eğilimleri artışını incelemeyi hedeflemektedir. SSI ve SSI temelli öğretim hakkındaki literatür çoğunlukla sadece bilim içeriği bilgisi, öğrenme eğilimi, fen öğrenimi için motivasyon, bilimin epistemolojik gelişimi, bilime yönelik tutumlar, gayri resmi muhakeme, akıl yürütme becerileri ve yansıtıcı yargıya odaklanmıştır. Bu çalışma ise, sosyo-bilimsel temelli öğretimi kullanarak gayri resmi muhakeme, akıl yürütme becerileri ve yansıtıcı düşüncenin alt boyutları olan analiz, sentez, çıkarım ve değerlendirmeyle bilim içeriği bilgisi, öğrenme eğilimi, fen öğrenimi için motivasyon, bilimin epistemolojik gelişimi, bilime yönelik tutumlar arasındaki literatür boşluğuna köprü kurmaktadır. Bu çalışmada eleştirel düşünme, bilimin doğası ve fen okuryazarlığı ile ilgili kuramsal çerçeve ile SSI ve SSI temelli öğretim kavramsal çerçevesi sentezlenerek, 2017 güz döneminde altı hafta boyunca öğretmen yetiştirme programındaki hizmet öncesi öğretmenlerinin eleştirel düşünme beceri ve eğilimleri ön test-son test deney ve kontrol gruplu yarı deneysel çalışması uygulanarak incelenmiştir. Araştırmanın örneklemi uygun örnekleme metodu kullanılarak Türkiye'nin kuzeyindeki bir kamu üniversitesindeki 90 hizmet öncesi öğretmen adayı seçilerek belirlenmiştir. Sosyo-bilimsel temelli öğretim uygulanan hizmet öncesi öğretmen deney grubu 45, kontrol grubu da 45 kişiden oluşmaktadır. Veriler, Ennis-Weir Eleştirel Düşünme Makalesi Testi'nin ve Kaliforniya Eleştirel Düşünme Eğilimi Envanteri'nin Türkçe uyarlamalarının yardımıyla nicel olarak toplandı. Aybek (2006), bu ölçme aracını hem kontrol hem de deney gruplarına ön ve son test olarak 87 öğrenciye uyguladıktan sonra Türkçe'ye uyarlamıştır. Araştırmacı sırasıyla ön test ve son test güvenirlilik katsayılarını .85 ve .88 olarak istatiksel olarak ölçmüştür. Bu çalışmada ise ön test ve son test güvenirlik katsayıları .79 ve .83 olarak bulunmuştur.Kaliforniya Eleştirel Düşünme Eğilimi Envanteri, Kökdemir (2003) tarafından Türkçe'ye uyarlanmıştır. Araştırmacı, ölçeğin güvenilirlik değerini 0.88 olarak hesaplamıştır. Bu çalışmada ise güvenirlik katsayısı .83 olarak hesaplanmıştır. Bu çalışmada, SSI tabanlı öğretimin hizmet öncesi öğretmenlerin deney ve kontrol gruplarında eleştirel düşünme becerileri ve eğilimleri üzerindeki etkilerini belirlemek için kovaryans analizi (ANCOVA) kullanılmıştır. SSI tabanlı öğretim bağımsız değişken, E-WCTET ve CCTDI bağımlı değişken ve ön testlerin puanı "kovaryant" değişken olarak tanımlandı. Ayrıca, araştırmada Cohen's d etki büyüklüğü değeri, hizmet öncesi öğretmenlerin eleştirel düşünme becerileri ve eğilimlerine müdahalenin boyutunu araştırmak için kullanılmıştır. Eleştirel düşünme becerileri hakkındaki bulgular iki grup arasında anlamlı bir fark olmadığını göstermesine rağmen, deney grubunun son test skorlarında bir artış gözlemlenmiştir. Bununla beraber iki grubun eleştirel düşünme eğilimleri skorları hakkındaki bulgular anlamlı bir fark olduğunu göstermiştir. Sonuçlar bu çalışmayla ilgili doğrudan bir çalışma olmadığından kendi bağlamı içinde ve bu bağlamla dolaylı olarak bağlantısı olan çalışmalar üzerinden tartışılarak önerilerde bulunulmuştur. Son test skorlarındaki artış bu konu hakkındaki çalışmalar temel alınarak SSI temelli eğitim yönteminin içinde kullanılan metotlara bağlanmıştır. Sonuç olarak, bu çalışma SSI temelli eğitimin eleştirel düşünme eğilimlerini artırdığından sınırlamaların kaldırılması ve önerilerin uygulandığı takdirde eleştirel düşünme becerilerini geliştireceğini iddia etmektedir.