Kemaliye (Eğin) Evlerinin Toprak Düz Dam Yapım Sistemlerinin Korunması ve Onarımına Yönelik Bir Model Önerisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ENİSE YASEMİN GÖKYİĞİT ARPACI
Danışman: Dilek Ekşi Akbulut
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tez kapsamında, Kemaliye evlerinin özgün düz toprak damlarının sürekli bakım ihtiyacını azaltmak amacıyla, çeşitli katkı malzemeleri ile damlarda kullanılan toprak malzemenin su geçirimlilik özelliklerinin iyileştirilmesi ve getirilen önerinin özgün yapım tekniğine uygunluğunun test edilmesi hedeflenmiştir. Giriş bölümünün ardından, ikinci bölümde farklı coğrafyalarda ve Anadolu'da uygulanan geleneksel düz toprak dam yapım teknikleri incelenmiş, koruma sorunları ile çağdaş koruma yöntemlerine değinilmiştir. Tezin üçüncü bölümünde Kemaliye yerleşiminin özellikleri incelenmiş; literatür ve alan çalışmaları ile düz toprak dam yapım tekniği araştırılarak belgelenmiştir. Dördüncü bölümde yapı toprağının malzeme özelliklerini belirlemek ve iyileştirebilmek için gerçekleştirilebilecek deneyler ve kullanılabilecek katkılar tanımlanmıştır. Beşinci bölümünde laboratuvar ortamında gerçekleştirilen deneylere yer verilmiştir. Öncelikle Kemaliye evlerinde kullanılan özgün toprak ve taş malzemelerin iç yapı özellikleri ile toprak malzemenin geoteknik ve fiziksel malzeme özellikleri incelenmiştir. Ardından katkılı numunelerin geoteknik özelliklerinin yanı sıra kısa ve uzun vadeli fiziksel malzeme özellikleri belirlenmiş, en iyi performansı sergileyen 2 katkı malzemesi seçilmiştir. Seçilen katkı malzemeleri ve özgün malzeme ile farklı su muhtevalarında numuneler tekrar üretilmiş, fiziksel ve mekanik malzeme özellikleri incelenmiştir. Ardından donma-çözülme çevrimlerine maruz bırakılan numunelerin fiziksel ve mekanik malzeme özellikleri tekrar ölçülerek karşılaştırılmıştır. Tezin altıncı bölümünde alan çalışması yer almaktadır. Özgün dam modeli ve önerilen katkılarla üretilen dam modelleri olmak üzere 3 model yerel yapı ustası ile Kemaliye'de inşa edilmiştir. Dam modelleri özgün yapım tekniği ile yapılan bir ahşap konstrüksiyonun üzerine yerleştirilmiş, böylelikle oluşturulan mekandaki iç hava koşulları da incelenebilmiştir. İnşa edilen modeller bir yıl boyunca dış hava koşullarına maruz bırakılmış, yapılan ölçümler ve gözlemlerle model damların performansı değerlendirilmiştir. Yedinci sonuç bölümünde laboratuvar ve alan çalışmasından elde edilen veriler karşılaştırılmıştır. Böylelikle, geliştirilen yeni dam sisteminin uygunluğu yerinde incelenebilmiş; farklı katkı malzemelerinin düz toprak damların yalıtım sorunlarına karşı etkileri değerlendirerek, Kemaliye evlerinin toprak düz dam yapım sistemlerinin korunması ve onarımına yönelik bir model önerisi getirilmiştir.