Veri zarflama analizi ile etkinlik ölçümüne istatistiksel yöntemlerle yaklaşım: BİST sürdürülebilirlik endeksi örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ECE NUR GENÇER
Danışman: Öyküm Esra Yiğit
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:2023 yılı itibariyle Borsa İstanbul (BİST) yeni yatırımcıların da gelmesiyle tarihi zirvelerine ulaşmış, yapılan yatırımlar ve hareketlilik artmıştır. BİST Sürdürülebilirlik Endeksi (XUSRD); işlem gören, sürdürülebilirlik alanında bilgilendirmelerde bulunup farkındalık yapmayı hedefleyen ve bu alanda uygulamalar gerçekleştiren şirketlerin işlem gördüğü bir endeks türüdür. Bu çalışmada 2023 yılında XUSRD'de yer alan şirketler üzerinden yapılan analizler ile şirketlerin performans ölçümü ve finansalları baz alınarak etkinliklerinin ölçülmesi amaçlanmıştır. Şirketlerin bilançoları üzerinden hesaplanan finansallar ile veri zarflama analizinin varsayımı olan homojenlik ilkesini yerine getirebilmek adına hiyerarşik kümeleme analizi kullanılarak kümelemenin etkinlik skorlarında ne denli değişime sebep olduğu incelenmiştir. Kümeleme analizi sonrasında, veri zarflama ile ayrışan herbir grubun belirlenen finansallarına göre etkinlik analizi gerçekleştirilmiştir. Sonrasında, hem ölçeğe göre değişken getiri (BCC) hem ölçeğe göre sabit getiri (CCR) modellerinin sonuçları lojistik regresyon modeline sokularak, ilgili girdi/çıktı değişkenlerinin etkinlik skorlarını açıklayabilme güçleri tahmin edilmiştir. Kümeleme analizi sonuçları incelendiğinde sürdürülebilirlik endeksinde yer alan şirketlerin finansalları dikkate alınarak dört kümeye ayrışmış olduğu görülmüş, etkinlik analizi ile de 61 şirket için BCC modelinde 30 ve CCR modelinde ise 21 etkin şirket bulunmuştur. Lojistik regresyon analizi ile BCC için %69, CCR için ise %87 oranında tahmin başarısına ulaşılmıştır.