Tarihsel roman ve çeviri: Jason Goodwin'in çeviri romanları üzerine betimleyici bir çalışma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE AVŞAROĞLU
Danışman: Ayşe Banu Karadağ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yeni yazım türlerinin ortaya çıkmasıyla birlikte yeni çeviri olgularına tanıklık etmekteyiz. Bu durum, Çeviribilim kavramlarının yeniden değerlendirilmesini veya yenilerinin önerilmesini gündeme getirmektedir. Bu kapsamda, "geri çevirinin" ("back translation") de farklı boyutlarıyla yeniden ele alınması gereken kavramlardan biri olduğu söylenebilir. Çin kültürü odaklı İngilizce metinler üzerinde yoğunlaşan Hongyin Wang, ilk defa 2009 yılında, belirli bir kültürü konu edinmesine rağmen yabancı bir dilde kaleme alınan metinlere işaret ederek, "yabancı dil yaratımı" ("foreign language creation") olarak adlandırdığı yeni bir yazım türüne dikkatleri çekmiştir. Yine Çin temalı İngilizce metinlere odaklanan Yifeng Sun, böyle bir yazım türünün "görünüşte var olmayan kaynak metin(ler)den" (Sun, 2014, 107) oluştuğunu, çeviriyi andıran metnin "kültürel çeviri", çevirmeni andıran yazarın "kültürel çevirmen" olarak görülebileceğini ileri sürmüştür. Qingyin Tu ve Changbao Li (2017), yazarın kimliğinden yola çıkarak bu tür eserlerin yazılma amaçlarını tartışmaya açmıştır. "Yabancı dil yaratımı" kavramını ortaya atan Wang, bu niteliği taşıyan metinlerin kaynak dile "geri çevirisini" ilk başlarda "kökensiz geri çeviri" ("rootless back translation") olarak adlandırmış, yazılı metne kaynaklık eden bir kültürün somut şekilde olmasa da aslında var olduğu düşüncesinden hareketle kavramı daha sonra "metinsiz geri çeviri" ("textless back translation") olarak güncellemiştir (Tu, Li, 2017). Dolayısıyla, belirli bir kültürü konu edinip yabancı dilde yazılan metinlerin kaynak dile çevirisinin bir tür "geri çeviri" olduğunun ileri sürülmesiyle kavramın kapsamı genişlemiştir. İngiliz yazar Jason Goodwin'in (1964-) Lords of the Horizons: A History of the Ottoman Empire (2000) [1998] adlı Osmanlı İmparatorluğu odaklı tarih kitabının ve Osmanlı polisiyesi olarak bilinen dedektif Yashim serisinin ilk iki kitabı olan The Janissary Tree (2006) ve The Snake Stone (2008) [2007] adlı eserlerinin, Wang'ın Çin kültürü odaklı İngilizce metinler üzerinden yaptığı "yabancı dil yaratımı" tanımlamasına, Osmanlı İmparatorluğu ve Türk kültürü odaklı İngilizce metinler olarak örnek teşkil ettiği fark edilmiştir. Bu bakımdan, "Osmanlı çevirisi" olarak görülebilecek söz konusu eserlerin bir tür "kültürel çeviriyi" ve buna koşut olarak Türkçe çevirilerinin de aslında "çevirinin çevirisini" yansıtan özellikleriyle, metin yazımı ve çeviri olgusu bakımından ilgi çekici bir yazın alanı yarattığı anlaşılmıştır. Bu tez çalışmasında, Goodwin'in eserlerinin, geleneksel "geri çeviri" durumunda söz konusu olduğu gibi üçüncü bir metin olmamasına ve elimizde sadece İngilizce telif eser ve Türkçe çeviri eser bulunmasına rağmen, özgün eser olarak sunulan kaynak metnin âdeta çeviri, çeviri eser olarak sunulan erek metnin âdeta kaynak gibi işlev görmesiyle geleneksel çeviri sürecini tersine çeviren özellikleri tartışmaya açılacaktır. Bu bağlamda, Goodwin eserlerinin "yabancı dil yaratımı" kavramı, Türkçe çevirilerinin ise "geri çevirinin" özel bir türü olduğu görüşünden hareketle "kökensiz/metinsiz geri çeviri" kavramı temelinde incelenmesinin Çeviribilim açısından kayda değer veri sunarak alana katkı sunacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: yabancı dil yaratımı, geri çeviri, kökensiz/metinsiz geri çeviri, Jason Goodwin