19. Yüzyıl Osmanlı Bürokrasisinde Üryanizâde Ailesi ve Cemil Molla
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Atatürk ilkeleri ve inkılap Tarihi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Melek Eyigün
Danışman: Selim Hilmi Özkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Osmanlı Devleti'nin tedris, kazâ ve iftâ alanlarında görev yapmış ulema ailelerinden biri olan Üryanizâde ailesi, siyasi, sosyal ve kültürel anlamda en hızlı, en dikkat çekici değişim ve dönüşümlerin yaşandığı Osmanlı'nın son döneminde, ilmiye kadrolarında ve idari alanda varlığını korumuştur. 18. yüzyılın ilk yarısından Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna kadar geçen sürede, ilmiyenin ve bürokrasinin çeşiti mevkilerinde devlete sadakatle bağlı bir şekilde görevlerini yerine getirmişlerdir. Bu araştırmada 18. üzyılın ikinci yarısından 20. yüzyılın ilk yarısına kadar Osmanlı Devleti'nin bürokratik yapısının işleyişi Üryanizâdeler örneği üzerinden incelenmiştir. Ailenin Osmanlı dönemindeki son temsilcisi Cemil Molla'nın fikirleri çerçevesinden de dönemin siyasi, askerî, mali ve sosyal olaylarının analizi yapılmıştır. Bu çalışma ile Üryanizâde ailesinden Osmanlı bürokrasisinde görev alanlarının siyasi görüş ve gözlemlerinin yanı sıra çok bilinmeyen sosyal yönlerinin de açığa çıkarılması amaçlanmıştır. Osmanlı yönetim kadrosundaki değişimlerinin ve iktidar mücadelesinin bir ulema ailesi üzerindeki etkisi araştırılmıştır. 19. yüzyıl ve 20. yüzyılın ilk çeyreğinin siyasi ve sosyal olayları eşliğinde Üryanizâde ailesinin anlatılması için Osmanlı Devleti'nin resmî arşiv belgeleri, aile özel arşivi, dönemin tanıklığını yapmış kişilerin hatıratları, kitapları, gazeteler, makaleler vb. kaynaklar kullanılmıştır. Üryanizâdelerin sosyal yönü, ailenin günümüzdeki temsilcileri ile görüşme yapılarak açığa çıkarılmaya çalışılmıştır. Üryanizâde Cemil Molla'ya ait özgün bir eser üzerinden dönemin devlet yapısına ve siyasi olaylarına ışık tutulmuştur.