Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ONUR HAZAL ASLAN
Danışman: Yasemen Say Özer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, Tarihi Kentsel Peyzaj (Historic Urban Landscape-HUL) yaklaşımının teorik ve pratik boyutlarını incelemeyi, yaklaşımın Türkiye bağlamında uygulanabilirliğini sorgulamayı amaçlamaktadır. UNESCO tarafından 2011 yılında önerilen yaklaşım, kentsel mirasın korunması ve sürdürülebilirliği için sosyo- ekonomik, kültürel ve çevresel değişimleri dikkate alan stratejik bir çerçeve sunmaktadır. Kentleri yalnızca fiziksel yapılarla sınırlı görmeyip, sosyal, kültürel ve çevresel dinamiklerle birlikte ele almayı önererek, kentsel gelişim ile tarihi alanların korunması arasında bir denge kurmayı amaçlamaktadır. Çalışmada, bu yaklaşıma ait tanımlar, bileşenler, araçlar ve uygulama adımları ele alınmakta, uluslararası belgeler, pilot çalışmalar ve uygulama raporları kapsamında gelişim süreci değerlendirilmektedir. Ardından Türkiye'deki doğal ve kültürel mirasın korunması konusuyla ilişkili mevcut yasal ve yönetsel yapı incelenmektedir. İstanbul'un Kadıköy ilçesinde yer alan Haydarpaşa Garı ve yakın çevresi çok katmanlı tarihi, toplumsal ve doğal yapısıyla, kentin kültürel belleği ve kolektif hafızasını yansıtan önemli bir tarihi kentsel peyzaj alanıdır. Günümüze uzanan geçmişiyle, kentleşme süreçlerini ve kültürel etkileşimleri barındırmakta, bu özellikleri, çok aktörlü ve çok ölçekli müdahalelerin kesiştiği dinamik bir yapı sunmaktadır. Son yıllarda artan kentleşme baskısı, dönüşüm projeleri, planlama girişimleri ve mülkiyet tartışmaları, alanın bütüncül biçimde korunmasını ve yaşatılmasını güçleştirmekte, bu durum, HUL yaklaşımı çerçevesinde ele alınmasını anlamlı kılmaktadır. Çalışmada, Haydarpaşa Garı ve yakın çevresinin miras bileşenleri, HUL yaklaşımı bağlamında ortaya konmakta, doğal ve kültürel değerler bu çerçevede analiz edilmektedir. Çalışma alanındaki koruma, planlama ve yönetim uygulamaları değerlendirilmekte, bu uygulamalar yazılı kaynaklar, kurum ziyaretleri, saha çalışmaları ve yerinde gözlemlerle belgelenmektedir. Uygulama düzeyindeki sorunlar, 2023 yılı uygulama raporundaki tematik adımlar kapsamında ele alınmakta, potansiyeller ise alanın bileşen analiziyle ortaya konan değer çeşitliliği ve uygulama kapasitesine göre değerlendirilmektedir. Sonucunda bağlama özgü HUL araçları önerilmekte ve yaklaşımın uygulanabilirliği, değişen ve değişmeyen koşulların yanı sıra aşılması güç engeller çerçevesinde tartışılmaktadır.