Edebiyat eleştirisi uygulamasının Türkçe öğretmeni adaylarının eleştirel okuma ve eleştirel düşünme becerileri üzerindeki etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OSMAN TURHAN
Danışman: Bayram Baş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Edebiyat eleştirisi yapmak ve bu beceriyi ortaokul öğrencilerine kazandırmak Türkçe öğretmenlerinin temel bir sorumluluğudur. Ancak geleneksel edebiyat eğitimi nedeniyle Türkçe öğretmeni adayları bu konuda yetkin değildir. Bu yetersizlik eleştirel okumaları ve eleştirel düşünmeleri önünde engel teşkil etmektedir. Bu nedenle araştırmada Türkçe öğretmeni adaylarının edebiyat eleştirisini öğrenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında modern edebiyat eğitimine dayalı bir edebiyat eleştirisi uygulaması gerçekleştirilmiş, uygulamanın eleştirel okuma ve eleştirel düşünme üzerindeki etkisi incelenmiş ve uygulamanın etkinliği sorgulanmıştır. Karma gömülü deneysel araştırmanın nicel boyutu tek gruplu ön test - son test ve eşdeğer zaman serisi modeli, nitel boyutu ise durum çalışması şeklinde tasarlanmıştır. Deneysel uygulamanın içeriği, bir gençlik romanı ile bu romanı incelemeye yönelik sorular ve metinlerden oluşturulmuştur. Sorular ve metinler, eleştiri düzeylerine ve eleştiri kuramlarına göre hazırlanmıştır. Deneysel uygulamanın yönteminde buluş yoluyla öğretim stratejisi esas alınmıştır. 2022-2023 eğitim-öğretim yılında bir devlet üniversitesinde öğrenim gören 16 Türkçe öğretmeni adayı ile 10 hafta boyunca edebiyat eleştirisi uygulaması yapılmıştır. Deneysel uygulamaya ilişkin veriler, eleştirel okuma özyeterlilik algısı ölçeği, eleştirel okuma temelli edebiyat eleştirisi rubriği, eleştirel düşünme eğilimi ölçeği, eleştirel düşünme kompozisyon testi ve yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Nicel veriler betimsel ve çıkarımsal istatistikle, nitel veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Araştırmanın nicel ve nitel bulgularına göre edebiyat eleştirisi uygulamasına katılan Türkçe öğretmeni adaylarının eleştirel okuma özyeterlilik algılarının yükseldiği, eleştirel okuma ve eleştirel düşünme becerilerinin geliştiği, edebiyat eleştirisi algılarında olumlu değişimler meydana geldiği, eleştirel okuma ve düşünme bağlamında kişisel ve mesleki kazanımlar elde ettiği belirlenmiştir. Ayrıca edebiyat eleştirisi uygulamasının içerik ve yöntem açısından doğru bir şekilde yapılandırıldığı tespit edilmiştir.