Bakım yönetimi için bir karar destek sistemi önerisi: Toplu taşıma süreci üzerine bir uygulama
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Endüstri Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELİKE ERDOĞAN
Danışman: İhsan Kaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bir üretim veya hizmet işletmesindeki tüm ekipmanlar, zaman geçtikçe yaşlanma ve yıpranma sebebiyle çeşitli arızalar yaşarlar. Bu ekipmanların arızalanmadan önce kontrol edilmesi yahut arızalandıktan sonra tamir ya da onarım çalışmalarının gerçekleştirmesi, bakım faaliyetlerini kapsamaktadır. Bakım faaliyetlerinin temel amacı, tüm ekipmanların etkili ve verimli bir şekilde kullanılmasını sağlayıp, beklenmeyen arızaları önleyebilmektir. Arızalar gerçekleşme zamanı önceden tahmin edilemez durumlardır ve stokastik belirsizlik sergilerler. Ayrıca özellikle hizmet işletmelerinde insan faktörünün sürece daha fazla dahil olması ve bu faktörün öngörülemez doğası nedeniyle, bakım faaliyetlerinde stokastik belirsizliğin yanı sıra bulanık belirsizlik de göz önünde bulundurulması gereken bir konudur. Bakım faaliyetlerinde arızaların stokastik belirsizliği ve sürece insan müdahalesi ile ortaya çıkan bulanık belirsizliği ele alarak etkili bir politika belirlemek oldukça önemlidir. Bu kapsamda, önceden tecrübe edilmiş arızaların davranışları analiz edilip, kural tabanlı bir bakım karar verme mekanizması geliştirilebilir. Bu mekanizma ile araç bazında uygun anlık bakım kararı oldukça kolayca ve etkin bir şekilde verilebilir. Son yıllarda artan şehirleşme ve şehirlerde hızla yükselen nüfusa paralel olarak ulaşım sorunları da ortaya çıkmaktadır. Bu sorunların çözümü konusunda atılacak adımlar, yalnızca toplu taşıma sistemlerine eklenecek yeni araçlar, alternatifler ya da yollar değil, varolan araçların hizmet kalitesini arttırmak için daha planlı bir şekilde işletilmesi, bakım onarımının gerçekleştirilmesi ve kontrol edilmesidir. Toplu taşıma araçları, kullanıma ve yaşa bağlı olarak yıpranmaya maruz kalırlar. Bu da servis kalitesinin düşmesine, yolcu memnuniyetsizliğinin ve maliyetlerin artmasına ve hatta yolcuların hayatını tehlikeye atacak durumların ortaya çıkmasına sebep olur. Bu da ilginin bu sistemlerin arızalanmasını önleyen, bakım maliyetlerini düşüren ve sistem güvenilirliğini artıran bakım stratejisinin tespit edilmesi konusuna kaymasına sebep olmuştur. Bununla birlikte literatürde, işletmelerin maliyetini etkileyen en önemli problemin optimum bakım modelinin oluşturulması olduğu görülmektedir. Bu anlamda üretim sektöründe faaliyet gösteren firmalar için arızaların önceden tespiti, güvenilirlik hesaplamaları, bakım politikası kararı oldukça önemlidir. Ancak bu konular ulaşım sektörü gibi hizmet üreten firmalar için de yukarıda sayılan sebeplerden ötürü büyük önem arz etmektedir. 2007 yılında kullanıma sunulan Metrobüs sistemi, İstanbul'da trafik yoğunluğunun önemli oranda düşmesini sağlayan ve toplu taşımaya olan ilgiyi arttıran önemli bir ulaşım hattıdır. Metrobüs sistemi günlük yaklaşık 800000 yolcuya toplu taşıma imkânı sunmaktadır. Dolayısıyla bu sistemde meydana gelen herhangi bir arıza & durma olayında, çok sayıda insanın etkileneceği açıktır. Bu bağlamda etkin bir bakım politikası oluşturma ve rassal olarak ortaya çıkan arızalar için çıkarımlı bir karar mekanizması geliştirebilmek süreklilik açısından oldukça önemlidir. Bu tez çalışmasında, metrobüs sisteminde yaşanan arızalar için kural tabanlı bir çıkarım sistemi geliştirilmiştir. Süreçteki belirsizliklerin analizi için bulanık mantıktan yararlanılmıştır. Girdi değişkenleri olarak araç yaşı, arızaların etkisi, maliyeti, güvenilirlik, şoför yeteneği gibi farklı büyüklüklükler ile ifade edilen etkenler belirlenmiş, metrobüs araçlarına ait model bazında yenileme, bakım veya kullanıma devam edilmesi gibi aksiyonlar için örnek bir karar destek sistemi oluşturulmuştur. Arıza etkilerinin belirlenmesi adına yapılacak önceliklendirme çalışmasında, stokastik ÇKKV kullanılması kullanılarak, literatüre gerek yöntem açısından gerekse ilgili alanda yapılan ilk çalışma olması sebebiyle önemli bir katkıda bulunulmuştur. Sonuçta, araçlar bazında anlık kullanıma devam etme ya da bakıma alma kararlarının kolaylıkla verilebildiği bir sistem geliştirilmiştir. Bu bulanık kural tabanlı karar sistemi sayesinde araçların bakım sürecinin her an kontrol altında olduğu bir yapı oluşturulmuş ve araçların henüz arıza yapmadan bakıma ihtiyaç duyup duymadığını kontrol eden bir sistem geliştirilmiştir.