Karaçay Malkar Destanlarının Ortaya Çıkışında Travmatik Deneyimler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Böl., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Sümeyya Arıcan
Danışman: Meriç Harmancı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Karaçay-Malkar Türkleri, genel nüfus yoğunluğu dikkate alındığında Kafkasya'da yer alan Elbruz dağının yüksek bölgelerinde yaşamakla birlikte Kafkas-Rus Savaşları, zorunlu göçler, çeşitli baskı politikaları ve yaşanan türlü zorluklar sebebiyle dünyanın her yanına dağılmışlardır. Günümüzde özerkliklerini kazanmış olsalar da iki farklı idare altında hayatlarını idame ettiren Karaçay-Malkarlılar, Ruslaştırma politikalarına rağmen dil, kültür ve tarih ortaklıklarını korumuşlardır. Kadim Türk toplulukları arasında yer alan Karaçay-Malkar Türkleri, oldukça zengin bir şifahi halk edebiyatı geleneğine ve hacimli bir destan külliyatına sahiptir. Kuşaklar boyu aktarılan sözlü halk ürünleri ancak 19. yüzyıl sonları itibariyle yazıya geçirilebilmiştir. Karaçay-Malkar halk edebiyatının sunduğu veriler ışığında topluluğun dili, dini, felsefesi, kültürü, tarihi ve hayatına ait birçok unsura ulaşılabilmektedir. Bu çalışmada Karaçay-Malkar Türklerinin kültürünü, tarihini ve yaşadıkları mücadeleleri anlamaya imkan sunan Karaçay-Malkar destanları ele alınmaktadır. İncelemenin ana malzemesi bu destanlar olmakla birlikte tezin diğer bir ayağı da travma olgusu üzerine kurulmuştur. Beklenmedik anlarda meydana gelen acı hadiseler yani travma oluşumuna kapı açan olaylar, beraberinde travmatik deneyimlere sahip bir toplum yaratır. Karaçay-Malkar destanlarının var olma sebeplerinden biri yaşanan toplumsal travmalardır. Çünkü toplum, deneyimini destanla dışa vurmaktadır. Karaçay-Malkar destanları, bireyin yahut toplumun yaşadığı problemler üzerine kuruludur. Çoğunlukla kayıpla sonuçlanan bu destanlar, bireyin acısını anlatsa da destan olarak ortaya çıkmanın yüküyle kolektif belleğe ve bilince kaydedilir. Bu durum, destan ve kolektif travma ilişkisini açığa çıkarırken travmatik deneyimlerin anlatılma ihtiyacı ve bu gereksinimin karşılığında doğan işlevleri de gündeme getirir. Araştırma; bu ilişkileri inceleyerek bahsi geçen destanların travmatik deneyimlerini gün yüzüne çıkarmayı, burada yatan gizli işlevleri, kolektif bilinç ve toplumların geçmiş-gelecek köprüsü ışığında sunmayı ve tüm bunlardan hareketle literatüre bir bakış kazandırmayı amaçlamaktadır. Teorik bağlamda travma ve bellek, Karaçay-Malkar Türklerinin tarihi ve kültürü, Karaçay-Malkar destanlarının travmatik deneyimlerinin ve işlevlerinin konu olduğu dört ana bölümden oluşan bu incelemede, Türk Dünyası Destanlarının Tespiti, Türkiye Türkçesine Aktarılması ve Yayımlanması Projesi kapsamında Ufuk Tavkul'un hazırladığı Karaçay-Malkar Destanları isimli çalışması ana kaynak olarak kullanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Karaçay-Malkar Destanları, Travmatik Deneyim, Toplumsal Travma, Sağaltım, Uyarı.