İlk çeviriler ve yeniden çeviriler arasındaki diyalektiği çevirmen ufuk, tavır ve duruşu üzerinden okumak

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri ve Edebiyatı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÜLAY BİLGAN

Danışman: Lale Özcan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Ortaya çıktıkları bağlamın bir ürünü olan yeniden çeviriler aynı zamanda önceki çevirilerden de etkilenirler. Bu çalışmanın amacı da yeniden çevirilerde ilk çeviriler ve yeniden çeviriler arasındaki diyalektiği çevirmen odağından, çevirmenin ufuk, tavır ve duruşu kavramları üzerinden okumaktır. Çalışmamızda Samuel Taylor Coleridge'in The Rime of the Ancient Mariner ve Oscar Wilde'ın The Ballad of Reading Gaol adlı eserlerinin ilk çevirisi ve yeniden çevirileri Antoine Berman'ın yorumbilgisel çeviri eleştirisi yöntemiyle incelenmiş, sonuçlar çeviriyi yönlendiren ufuk, tavır, duruş ve çeviri projesi ve Harold Bloom'un etkilenme kaygısı kavramları üzerinden tartışılmıştır. Öncelikle Berman'ın yorumbilgisel çeviri eleştiri kuramı çerçevesinde çeviriler ve özgün metinler biçimsel, biçemsel, tematik ve içeriksel olarak çözümlenmiş, daha sonra biyografilerinden, söylemlerinden ve çevirilerinden yola çıkarak çevirmenlerin ufuk, tavır ve duruşları belirlenmiştir. Bir sonraki adımda çevirilerin ve özgün metinlerin çözümlenmesi basamağında belirlenen bölümler üzerinden Öztürk Kasar'ın Anlam Evrilmesi Dizgeselliğinden faydalanılarak karşılaştırma yapılmıştır ve sonrasında çevirilerin alımlanması bulgulanmaya çalışılmıştır. Son olarak ise çözümleme ve karşılaştırma aşamasında edinilen veriler üzerinden ilk çeviriler ve yeniden çeviriler arasındaki diyalektik Harold Bloom'un etkilenme kaygısı kavramından hareketle değerlendirilmiştir. İnceleme ve değerlendirmeler sonucunda önceki çevirilerin yeniden çeviriler üzerinde görünür bir etkiye sahip olduğu ve çevirmenlerin önceki çevirilere karşı etkilenme kaygısı ile hareket ederek önceki çevirilerden özgün metnin belli bir özelliğini ön plana çıkararak ayrılmaya çalıştığı bulgulanmıştır. Çevirmenlerin önceki çevirilere karşı sergiledikleri tavır ve duruşun çeviri ufuk, tavır ve duruşlarıyla şekillendiği ve bunun çeviri projelerine yansıdığı görülmüştür. Belirgin bir çeviri ufkuna sahip çevirmenlerin çevirilerini sınırları muğlak olmayan bir proje etrafında şekillendirdikleri ve önceki çevirilere karşı daha net bir tavır ve duruş içinde oldukları gözlemlenirken, belirgin bir ufuk, tavır ve duruşa sahip olmayan çevirmenlerin sınırları net bir çeviri projesi ortaya koymadıkları gibi önceki çevirilere karşı da net bir duruş içinde olmadıkları görülmüştür. Bununla birlikte yeniden çevirilerin alımlanmasında eleştirel alanın yeterince gelişmemiş olduğu gözlemlenmiş, birbirleriyle rekabet içindeki yeniden çevirilerin amacının okurla paylaşılmasının oldukça sınırlı olan eleştirel alana katkı sağlamanın bir gereği olduğu görülmüştür.