Mimarlıkta bağlam bilgisinin çok boyutlu yapısı, okunması ve değerlendirilmesi üzerine bütüncül bir yaklaşım
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Rüya Kuru Yücel
Danışman: Feride Pınar Arabacıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Genel-özel, soyut-somut, nesnel-öznel, kuram-pratik gibi birçok diyalektiği içinde barındıran karmaşık bir epistemolojiye sahip olan mimarlık bilgisi tanımlanması zor, belirsiz bir bilgidir. Bu bakımdan, bağlam da çok boyutlu ve çok anlamlı yapısı sayesinde hem kapsayıcı niteliği ile genel bir bilgi hem de kişisel yaklaşımların kavramsallaştırdığı özel bilgi olarak mimarlık bilgisi içerisinde karmaşık yapısıyla yer almaktadır. Bağlam bilgisinin karmaşık yapısının yarattığı belirsizliklerin nasıl ortadan kaldırılabileceği ve uygulamadaki işlevselliğinin nasıl arttırılabileceği sorusu bu tezin çıkış noktasını oluşturmaktadır. Bu nedenle bu tez çalışmasının amacı, bağlam bilgisinin çok boyutlu, çok anlamlı ve çok katmanlı yapısını bütüncül ve eleştirel bir yaklaşımla çözümleyerek bağlamın, mimarlık bilgisi içindeki temsilini geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda çalışmada, öncelikli olarak mimarlık bilgisi ve bağlam bilgisi tanımları üzerinde durulmakta; daha sonrasında bağlam bilgisi ile ilgili ön plana çıkan kavram ve temalar öncül çalışmalarda tarihsel süreç içinde incelenmekte; güncel çalışmalarda ise sistematik bir analiz yürütülerek ortaya konulmakta ve bu kapsamda çok boyutlu kavramsal bir çerçeve geliştirilmektedir. Son olarak, geliştirilen kavramsal çerçevenin geçerliliğini sınamak ve bağlamın çok boyutlu yapısının nasıl okunması gerektiğini test etmek amacıyla güncel bir örnek olan İstanbul Modern Sanat Müzesi yapısı üzerinden yapıyı deneyimlemiş uzmanlarla odak (derinlemesine) görüşme yapılmaktadır. Deneyimin sonucunda elde edilen veriler doğrultusunda ortaya çıkan bağlam bilgisinin çok boyutlu yapısı ile önceden geliştirilen bağlam bilgisinin çok boyutlu yapısı karşılaştırılmakta gerekli değişiklikler yapıldıktan sonra bağlam bilgisinin değerlendirilmesi için yeni bir yaklaşım önerilmektedir. Bu yaklaşım sonucunda bağlamın çok boyutlu yapısını oluşturan tüm bağlamlar normatif bağlam; imar kanunları, ilgili kural ve yönetmelikler, fiziksel bağlam; mevcut çevreyle ilişki, konum, ulaşım, coğrafya, işlev, sosyo-kültürel bağlam; yer'e özgü tarih, kültür, anlam, teknolojik bağlam; malzeme ve strüktür, ekonomik bağlam; proje ve inşaatla ilgili tüm maliyetler, ekonomiye katkı, siyasi ve politik bağlam olmak üzere altı temada ele alınmıştır. Böylece bağlamın pratikte mimarlık bilgisi olarak kullanımını daha işlevsel hale getiren bir kavramsal çerçeve sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Mimarlık bilgisi, bağlam bilgisi, bütüncül yaklaşım, odak (derinlemesine) görüşme.