Çocukların kentsel yaşama katılımlarında sokak mekânının önemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVGİ GENÇ
Danışman: Nilgün Çolpan Erkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çocukların kent yaşamına katılımlarında kentsel mekân olarak konut sokağı, erken yaşlarda hareket ve sosyalleşme olanağı buldukları ilk kamusal mekânlardır. Kentlerde artan motorlu taşıt trafiği, güvenlik sorunları gibi pek çok konunun yanı sıra özensiz, düzensiz ve kalitesiz tasarım da çocukların, ebeveynleri tarafından sokak mekânından uzak tutulmasına neden olmaktadır. Çocukların kent ile karşılaştıkları bu kamusal mekânın tasarımında erişilebilir, güvenli, konforlu, standartları yüksek çocuk dostu tasarımların gerçekleşmesi büyük önem taşımaktadır. Çocuğun içinde bulunduğu mekânlar, çocuğun davranışlarının belirlenmesinde, zekâ ve karakter gibi özelliklerinden daha çok rol oynamaktadır. Çocuğun sosyal, fiziksel, duygusal ve bilişsel gelişiminde, etkileşim içinde olduğu ve fiziksel çevresini oluşturan konut yakın çevresi ve sokak gibi kentsel mekânların önemi büyüktür. Çocuğun gelişimindeki önemi doğrultusunda kentsel mekânın çocuk için daha erişilebilir ve yaşanabilir bir hale getirilmesi için yurtdışında ve ülkemizde çeşitli çalışmalar, projeler ve uygulamalar gerçekleştirilmektedir. Çalışmanın amacı kentli çocukların yaşam kalitesini arttırmada sokağın önemini vurgulamak, bunu sağlamanın yollarını araştırmak ve mevcut koşulların iyileştirilmesi adına neler yapılabileceğini test etmektir. Bu konuda Kuzey Avrupa ülkelerinde pek çok uygulama gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada da mevcut durum saptamalarının yanı sıra seçilen bir çalışma alanında uygulama örnekleri irdelenerek, çocuk dostu ölçütleri doğrultusunda sokak mekânı düzenlemesi yapılmıştır. Seçilen çalışma alanı özelinde sokakların çocuklar için, sosyalleşme, dinlenme, arkadaşlarıyla oynama, bisiklet sürme ve benzeri fiziksel olanakları sağlayan erişilebilir, güvenli, konforlu ve ait hissedebileceği bir mekân sağlanması hedeflenmektedir. Çalışmada önce çalışma alanından bağımsız çocuklar ile birlikte sorun saptama çalışması yürütülmüştür. Çalışmanın bu etabında kentte konfor durumu yetersiz alanlarda yaşayan, ilköğretim çağındaki (6-12 yaş grubu) 16 çocuğun konut yakın çevresiyle/sokaklarıyla olan ilişkisi, anket ve resim çizdirme yöntemiyle incelenmiştir. Bu etaptan elde edilen veriler doğrultusunda bir çalışma alanı saptanmıştır. Bu çalışma alanı özelinde mevcut durumu belgeleme çalışmaları ve gözlemlerin yanı sıra yöre sakini çocuklar ile görüşmeler yapılmış, yaşadıkları ve vakit geçirdikleri sokakların mevcut durumu onların bakış açısıyla da değerlendirilmiştir. Ayrıca mahallelerindeki sokakların nasıl olması gerektiği konusunda düşünceleri derlenmiştir. Bu süreçte çocuklar, kullanıcısı oldukları sokakların, kendileri açısından ortaya koyduğu durumun saptanmasında ve bu mekânların tasarımıyla ilgili katkıda bulunmuşlar ve küçük ölçekli bir katılım sürecinde rol almışlardır. Çalışma alanı olarak İstanbul'un Sarıyer ilçesine bağlı Ayazağa Mahallesi seçilmiştir. Bunun nedeni mahallenin, plan dışı yapılaşması nedeniyle, kamusal açık alanlar ile sokakların yetersizliği, mevcut açık alanların nitelik bakımından ihtiyacı karşılayamaması ve çocukların sokaklar dışında, evlerinin yakın çevresinde vakit geçirebilecekleri açık alanlara sahip olmamalarıdır. Çalışma sonucunda, yasadışı gelişmiş, sağlıksız bir konut çevresinde yaşayan çocukların, boş vakitlerini elverişsiz de olsa sokakta oynayarak, gezerek ve bisiklet sürerek geçirdikleri saptanmıştır. Sokakta olmaktan keyif aldıklarını ifade eden çocuklar, yapılan görüşmelerde sokakların motorlu taşıtların hâkimiyetinde oluşundan şikâyet etmişlerdir. Sokakların nitelik bakımından yetersiz kaldığını vurgularlarken sokakta dinlenme imkânı ve oyun olanaklarına ihtiyaç duyduklarını dile getirmişlerdir. Buradan yola çıkarak enkesiti çeşitli düzenlemelere olanak veren sokaklar için çocuk dostu tasarım ölçütleri belirlenmeye çalışılmıştır. Belirlenen sokaklar üzerinde örnek tasarımlar denenmiş, ilkeler belirlenmiştir. Bu çalışmanın en büyük getirisi, çocuk dostu olarak tasarlanan sokakların aynı zamanda yaşlılar, yetişkinler, engelliler ve gençlerin de konfor ve güvenlik ihtiyaçlarının karşılanabildiği mekânlar olmasıdır. Sonuç olarak, çocuklardan edinilen bilgiler değerlendirilerek hem küçük ölçekli bir katılım uygulaması gerçekleştirilmiş hem de tasarım çalışmalarına girdi sağlanmıştır. Bu tasarım ölçütlerinin ve tasarlanan örneklerin, gelecekteki çocuk dostu sokak ve genel olarak sokak iyileştirme çalışmalarına yol gösterici olması hedeflenmektedir.