Development of liposomal hydrogel hybrid systems for encapsulation of propolis
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, GIDA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ÖZNUR SAROĞLU
Danışman: Ayşe Karadağ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Lipozomlar, biyolojik olarak uyumlu ve toksik olmayan yapıları sayesinde biyoaktif bileşenlerin taşınmasında yaygın olarak kullanılan taşıyıcı sistemlerdir; ancak, düşük kolloidal stabiliteleri ve sınırlı gastrointestinal dayanıklılıkları etkinliklerini kısıtlamaktadır. Bu sınırlamaların üstesinden gelmek amacıyla, propolis ekstraktı (PE) yüklü lipozomların ksantan gam–salep hidrojel matrisine entegre edilmesiyle hibrit bir taşıyıcı sistem geliştirilmiştir. PE, LC-MS/MS yöntemiyle karakterize edilmiş ve başlıca fenolik bileşikler olarak pinosembrin (18.64 ± 0.54 mg/g), galangin (14.36 ± 1.48 mg/g), pinobanksin (14.06 ± 0.98 mg/g) ve CAPE (12.66 ± 0.74 mg/g) tanımlanmıştır. Lipozomlar, polietilen glikol sorbitan monooleat (T80) ve amonyum fosfatid (AMP) gibi gıda sınıfı yüzey aktif maddeler ile veya bu maddeler olmadan fosfatidilkolin kullanılarak hazırlanmış ve PE, %2 (w/w) oranında enkapsüle edilmiştir. Enkapsülasyon verimi %70.27 ile %75.49 arasında değişmiştir. PE yüklemesi, T80 bazlı lipozomlar için 47.18 nm'den 103.41 nm'ye, AMP bazlı lipozomlar için ise 80.97 nm'den 179.30 nm'ye olmak üzere vezikül boyutlarını artırmıştır. Lipozomal jeller, çeşitli ksantan gam:salep oranları (1:1–3:1, w/w) ile hazırlanmış ve reolojik, tekstürel, morfolojik, termal (DSC) ve kimyasal (FTIR) özellikleri değerlendirilmiştir. Yüzey aktif madde içermeyen lipozomal jel içeren K1S3 formülasyonu, karşılık gelen hidrojele kıyasla depolama modülünde (K′) 47.60'tan 70.89 Pa·sⁿ'ye ve sertlik değerinde 317.58'den 353.49 g'a artış göstermiştir. AMP bazlı PE yüklü lipozomal jellerde bu değer 100.74 Pa.sⁿ'ye kadar yükselmiştir. Tüm formülasyonlar katı benzeri ve kesme incelmesi gösteren bir reolojik davranış sergilemiştir. Mukoadhezyon değeri, AMP bazlı lipozomal jellerde (13.38-2.87 g.mm), T80 bazlı jellere (8.77-1.51 g.mm) kıyasla daha yüksek bulunmuş ve PE ilavesi ile daha da artmıştır. SEM, TEM ve Cryo-TEM analizleri, küresel şekilli, homojen dağılmış ve agregasyon göstermeyen veziküllerin varlığını doğrulamıştır. FTIR analizi, ksantan gam–salep ve lesitin arasında moleküller arası etkileşimleri ortaya koymuştur. Serbest PE'nin toplam biyoerişilebilirliği %1.72 iken, bu oran lipozomal formülasyonda %185.90'a, lipozomal jelde ise %286.52'ye yükselmiştir. Veziküller mide sıvısında yapısal bütünlüğünü korurken, bağırsak sıvısında bozulmuşlardır. Bu bulgular, lipozomal hidrojel sistemlerinin lipozomların sulu ortamlardaki stabilite sınırlamalarını etkin şekilde aşabildiğini ve biyoaktif bileşenlerin fonksiyonel gıda ve nutrasötik uygulamalarında taşınımı için umut vadeden bir strateji sunduğunu göstermektedir.