Mimarsız mimarlıkta barınma olgusu ve temsili bir örnek: Çamlıhemşin yayla evleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUTLU ORAL
Danışman: Nazlı Ferah Akıncı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mimarsız mimarlık, binlerce yıldır var olan ve halk yapı sanatına dair özgün değerler taşıyan bir olgudur. Bu yapı kültürü, sosyo-kültürel faktörler ve çevresel etkilerle şekillenir ve sosyo-ekonomik açıdan sürdürülebilir özelliklere ve çevresel sorunlara çözüm üretme yeteneğine sahiptir. Halkın ihtiyaçlarına cevap vermek amacıyla ortaya çıkan bu mimari dil, aynı zamanda halk tarafından inşa edilir ve yaşatılır. Bu önemli olgunun anlaşılması, çevreye duyarlı bir bakış açısı geliştirilmesi ve bunun günümüz mimarlık anlayışına uyarlanması önemlidir. Bu çalışmada, mimarsız mimarlığın, mimarlık dünyasına ve mimari tasarım eğitimine rehberlik edebileceği düşüncesiyle bir araştırma yapılmış, tanımı ve özelliklerine dair yazın tartışılmış, mimarsız mimarlıkta barınma olgusuna dair evrimsel süreç, kronolojik bir akış şeması dahilinde aktarılmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümünde mimarsız mimarlık kültürüne temsili bir örnek olarak Rize, Çamlıhemşin'de bulunan Yukarı Kavrun, Samistal ve Hazindak yaylalarında yapılan saha çalışmalarından elde edilen veriler doğrultusunda yerleşim dokusunun özellikleri, tekil evlerle ilgili plan tipolojisi, mekansal düzenleme, malzeme kullanımı, yerel iklim ve doğal çevre ile ilişkilerine dair genelden özele doğru giden bilgiler eşliğinde, morfolojik bir yaklaşımla görsel algılamaya dayalı bir yöntem oluşturulmaya çalışılmıştır. Elde edilen veriler, röleve, çizim, fotoğraflama, kişisel gözlem ve yorumlama, grafikleştirme teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Böylece "Mimarsız mimarlık nedir? "Mimarsız mimarlık neden önemlidir? "Mimarsız mimarlık neden çalışılmalıdır?" gibi soruların cevapları ve Yeşil Yol Projesi ile doğal yapılarının bozulması tehlikesiyle karşı karşıya olan Çamlıhemşin Yayla Yerleşkeleri'nin mimari değerleri, saha çalışmasından elde edilen bulguların ışığında değerlendirme bölümünde ele alınmıştır. Tez çalışmasının sonuç bölümünde ise yapılan değerlendirmelere göre mimari tasarım dünyasına ve mimari tasarım eğitimine dair bazı öneriler geliştirilmiştir.