Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Ve Tasarım, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ECEM AYTEKİN
Danışman: Aslıhan Eruzun Özel
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Türk müziği tarihinin en eski yaylı çalgılarından biri olan kemençe, kaynaklardan tespit edildiği kadarıyla Türk kültüründe halk arasında ve 18. yüzyıldan itibaren sarayda yaygın bir şekilde kullanılmıştır. Orta Asya’daki tek telli ıklığ çalgısının zamanla İstanbul’da gelişmiş bir modeli olan üç telli kemençe, 1920’lerden itibaren dördüncü telin eklenmesiyle yeni bir kimliğe bürünmüştür. Böylece kemençe hem üç telli hem de dört telli olarak günümüze kadar birçok değerli icracının elinde süregelmiştir. Kemençenin Türk makam müziğindeki değerinin bilinmesine büyük katkılarda bulunan usta kemençe sanatçısı Cüneyd Orhon (1926-2006), icrasında özgün bir tarz geliştirerek özellikle dört telli kemençenin çalım tekniğinde öncü olmuş ve önemli çalışmalar gerçekleştirmiştir. Bu araştırmada, Orhon'un performansı ele alınırken, eserlerin icra ediliş tekniği incelenmiş ve eser icralarında uyguladığı tavır özelliklerinin tespit edilmesi amaç edinilmiştir. Orhon'un yorumundaki özgünlük ve çeşitlilik, onun müzikal kimliğinin ve sanatsal ifadesinin daha derinlemesine anlaşılmasına olanak tanımıştır. Tez kapsamında, Cüneyd Orhon’un klasik kemençe ile icra ettiği, 2000 yılında Kalan Müzik etiketiyle yayınlanmış “Cüneyd Orhon Arşiv Serisi” albümünde bulunan Hicaz, Hüseynî, Hüzzâm, Karcığar, Nihâvend ve Segâh makamlarındaki 7 saz eseri icra bakımından analiz edilmiştir. Cüneyd Orhon’un klasik kemençe ile eser icralarından hareketle, icralarındaki nota farklılıkları da belirlenmeye çalışılmıştır. Eserlerin icralarının incelenmesi ile sanatçının icra özelliklerinin tespit edilebileceği sonucuna varılmıştır. Analizler sonucunda Orhon’un genellikle notalardan farklı bir icraya yönelmediği anlaşılmıştır. Çünkü eserleri kendi edisyonunu oluşturarak notaya almış ve bu edisyonlara bağlı kalarak icra etmiştir. Fakat, Cüneyd Orhon’un bazı eser icralarında kendi edisyonları dışında da icralar sergilediği görülmektedir. Orhon, disiplinli bir icra anlayışı benimsemesine rağmen her sazendede olduğu gibi performans esnasında duygu durumunun değişkenlik göstermesine bağlı olarak bu değişkenliği icralarına yansıtmıştır. Böylece icralarında yazdığı edisyonların dışına da çıkabilmiştir. Bunun yanı sıra kemençe icra tekniğinde ve tavrında “legato (bağlı) çalma tekniği, nüanslı ve ifadeli bir icra anlayışı” uyguladığı gözlemlenmiştir.