İstanbul'da Tarihi Yapılardaki Ahşap Kubbelerin Mimari Özellikleri ve Koruma Sorunlarına Yönelik Öneriler
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİNE KASABOĞLU
Danışman: Aynur Çifci
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yapımı tarih öncesi devirlere dayanan kubbe, yapılarda geniş açıklıkları örtebilen teknik özelliği ve mimariye kattığı estetik değer nedeniyle çokça tercih edilen bir eğrisel örtüdür. Farklı coğrafya ve kültürlere göre tekniği ve mimari özellikleri çeşitlilik gösteren kubbe, estetik biçiminin yanı sıra taşıdığı simgesel değerle de mimari bütünlük içinde önemli bir belirleyici faktör haline gelmiştir. Geleneksel mimaride, bu yapı elemanının taş, tuğla ve ahşap gibi farklı malzemelerle yapılmış örnekleri ile karşılaşılmaktadır. Literatürde teknik özellikleri ve koruma sorunları açısından yeterince araştırılmadığından ahşap kubbeler bu tezde araştırma konusu olarak seçilmiştir. Çalışmada, kubbelerin mimari özelliklerinin incelenerek, koruma sorunlarının tespit edilmesi ve bu sorunlara yönelik önerilerin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Tez kapsamında, çalışma alanı olarak İstanbul İli seçilmiştir. Tespit edilen farklı işlevli ahşap kubbeli yapılar, dini, konaklama, idari ve konaklama yapıları (saraylar) olarak sınırlandırılarak 40 yapı belirlenmiştir. Alan çalışması ve arşiv belgelerinden elde edilen verilerle ayrıntılı olarak incelenen kubbelerin mimari özellikleri 6 başlık altında sınıflandırılmıştır. Çalışmada özellikle ahşap kubbelerin xxxv yapım tekniklerine odaklanılmıştır. Yerinde yapılan incelemelerden ve restorasyon sırasındaki fotoğraflardan elde edilen verilerden yararlanılarak özgün ve/ veya özgün olduğu düşünülen 7 adet ahşap kubbenin konstrüksiyonunun üç boyutlu belgelemesi yapılmış, özgün yapım aşamaları ortaya konmaya çalışılmıştır. Ahşap kubbelerin koruma sorunları ise ahşap malzemenin yapısı ve temini, onarım ve müdahale yöntemleri, günümüzde kullanılan modern restorasyon teknik ve malzemeleri ve yapıların kullanılma durumu dikkate alınarak değerlendirilmiştir. Bu tespitler ışığında, koruma sorunları belirlenerek 5 ana başlıkta toplanmıştır. Ahşap kubbelere yapılacak koruma uygulamalarının daha nitelikli olması ve kubbelerin özgün teknik ve değerlerinin korunabilmesi için ulusal- uluslararası yönetmelikler, tüzükler ve ilkeler bağlamında koruma yaklaşım önerileri sunulmuştur. Özetle birinci bölümde, literatür taraması ve tezin amacı hakkında bilgi verilmiş, çalışmanın yöntemi ayrıntılı şekilde açıklanmıştır. İkinci bölümde, İstanbul'da bulunan 40 ahşap kubbeli yapı için katalog çalışması hazırlanmıştır. Ayrıca yapıların tarihçesi ve mimari özellikleri ile ilgili kısaca bilgi verilmiş, kubbelerin özellikleri ve koruma sorunları ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, çalışma kapsamındaki ahşap kubbelerin mimari özellikleri sınıflandırılmış, her sınıflandırma için tablolar hazırlanmıştır. Ahşap kubbelerin yapım teknikleri başlığı altında belgelemesi yapılan kubbelerin üç boyutlu çizimleri hazırlanmıştır. Dördüncü bölümde ahşap kubbelerin koruma sorunları ayrıntılı olarak incelenmiş bu sorunlara yönelik koruma yaklaşım önerileri geliştirilmiştir. Sonuç bölümünde ise, ahşap kubbelerin mimari özellikleri değerlendirilerek elde edilen çıkarımlar aktarılmaya çalışılmıştır.