Osmanlı'dan Cumhuriyet'e frengi ve frengi ile mücadele (XIX. yüzyıl sonları ve XX. yüzyıl başları)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Atatürk ilkeleri ve inkılap Tarihi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TÜLİN TÜRKER

Danışman: Selim Hilmi ÖZKAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Sifiliz, yeni dünyadan Avrupa'ya oradan da Ön Asya'ya ve Asya'ya yayılarak insanlık tarihini ekonomik, sosyal, askeri ve psikolojik olarak çok yönlü etkilemiştir. Yayıldığı alanlarda toplum ve devletler üzerinde büyük tahribatlara yol açmış bir hastalıktır. Frenginin Osmanlı Devleti'nde özellikle XIX. yüzyıl sonu ile XX. yüzyıl ilk çeyreği arasında büyük bir etkisi olmuştur. Anadolu halkının büyük ve kesintisiz savaşlarla sınandığı bu dönemde, çalışmamızda öncelikle Osmanlı Devleti'nin frengiyle olan mücadelesine ve hastalığa neden olan sosyal etkenlere odaklanılmıştır. Ardından hastalığın, Milli Mücadele döneminde ve Cumhuriyetin ilk yıllarında yeni kurulan devlet üzerinde ki etkisi ortaya konmaya çalışılmıştır. Osmanlıdan Cumhuriyete tevarüs eden bu hastalığın etkileri çok yönlü olarak gösterilmek istenmiştir. Bu çalışmada Balkan Savaşlarından Birinci Dünya Savaşına ardından da Mütareke Döneminden Milli Mücadele dönemine kadar olan süre içerisinde Anadolu da hastalığın en çok görüldüğü bölgeler detayla ele alınmıştır. Söz konusu bölgelerde halkın sosyal hayatta ki değişimini göstererek, bölge bölge frengi ile mücadelesi ortaya konmaya çalışılmıştır. Hastalığın yayılmasına neden olan göçler ele alınarak mültecilerin Osmanlı'nın son döneminden başlayarak Cumhuriyetin ilk yıllarında toplum üzerindeki etkisi incelenmiştir. Bu hastalığın nüfus üzerinde ki psikolojik ve fiziki tahribatları işlenmeye çalışılmıştır. Devletlerin İkinci Dünya Savaşı öncesi milliyetçiliğin getirdiği etkiyle kendi toplumlarını hastalıklardan sıyırarak, sağlıklı birey yetiştirebilme çabası ve tartışmaları işlenmeye çalışılmıştır. Bu bilgiler doğrultusunda Osmanlı'da ki ve Cumhuriyette ki nüfus politikalarının hastalıklardan korunmaya yönelik şekillendirilmeye çalışıldığı gösterilmiştir. Çalışmamızda öncelikli olarak Cumhurbaşkanlığı Osmanlı ve Cumhuriyet arşivinde bulunan belgeler kullanılmıştır. Bu belgelerin arka planı analiz edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca bu konu üzerine yapılan makale, kitap ve çeşitli yayınlarda incelenmiştir.