Geleneksel Van evlerinin mimari özellikleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖKHAN UŞMA
Danışman: Nur Urfalıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Geleneksel Türk evlerinin genel özellikleri, tarihi süreç içerisinde süregelen bir kültür birikimiyle meydana gelmektedir. Anadolu'nun coğrafi ve iklimsel özellikleri de konut yapımında her dönemde etkili faktörler olmuştur. Yapım tekniği, uygulama yöntemleri, kullanılan malzeme ve cephe şekillenişinde yörenin coğrafi ve iklim özelliklerinin etkisi görülmektedir. Yörede hâkim olan inanç sistemi, ekonomik şartlar, yaşam tarzı gibi durumlarında etkili olması ve tüm bu faktörlerin bir araya gelmesi, Anadolu'nun farklı yerlerinde mimari çerçevede farklı sonuçlar doğmasına neden olmuştur. İçinde barındırdığı konut dokusu ve korunamayan yapıların genel özellikleri incelendiğinde, Anadolu konut mimarisinin karakteristik özelliklerini büyük ölçüde yansıtan Van kenti, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, tarihi, kültürü ve mimari mirasıyla önemli bir yerleşim yeridir. Farklı medeniyetler farklı mimari yapı tiplerini meydana getirirken, birbirleriyle olan etkileşimleri de Van kent dokusunun oluşmasında önemli bir etkiye sahiptir. Geleneksel Van evlerinin günümüzdeki durumu incelendiğinde evlerden sadece bir tanesinin (Yörükler evi) tescillendiği, 2011 depremi sonrası ayakta kalmayı başarabilmiş diğer evlerle ilgili herhangi bir çalışma yapılmadığı görülmüştür. Bu çalışmanın amacı ise geleneksel Van evlerini mimari özellikleri çerçevesinde ele almak ve geleneksel Türk evleri içindeki önemini ve özgün değerini ortaya çıkarmaktır. Bu kapsamda Van'ın Tuşba ve İpekyolu (eski Van Merkez ilçesi) ilçelerinde bulunan ayakta kalmayı başarabilmiş az sayıda geleneksel konut ve 2011 depremi sonrası ya da daha öncesinde yıkılmış olan toplamda 35 adet konut incelenmiştir. Çalışma yöntemi olarak, konu ile ilgili literatür taraması ve var olan yapılar için saha çalışması yapılarak fotoğraf ile belgeleme sağlanmış, evlerin planları çizilmiştir. Oluşturulacak tipolojiler için plan ve cephe çizimleri hazırlanmıştır. Yıkılmış olan evler için arşiv çalışması yapılmıştır. Sorumlu kamu kurumlarından yapıların tescil durumu hakkında bilgi alınmıştır. Çalışma beş ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde literatür özeti, tezin amacı ve hipotezi detaylı şekilde verilmiş, çalışmanın kapsamı ve yöntemi açıklanmıştır. İkinci bölümde çalışma alanı olan Van ilinin coğrafi konumu ve özellikleri, Van isminin kökeni, kentin tarihi ve demografik yapısı ele alınmıştır. Üçüncü bölümde geleneksel Türk evinin kökenleri, tarihsel süreçte mimarisini oluşturan/etkileyen faktörler ele alındıktan sonra, mimari özellikleri (ana mimari ögeleri, plan, cephe ve süsleme) açıklanmıştır. Dördüncü bölümde öncelikle çalışma alanı olan Van ilinin konut dokusu ve mimarisi hakkında bilgi verilmiştir. Geleneksel Van evleri kataloğu verildikten sonra evlerin mimari özellikleri (ana mimari ögeleri, plan, cephe ve süsleme) incelenmiştir. Beşinci bölümde ise kent kimliğini oluşturan değerlerden biri olan geleneksel Van evlerinin tarihsel süreçteki durumu, mimari özellikleri ve Anadolu'daki geleneksel Türk evleri içindeki özgün değeri, çalışma sonunda elde edilen bulgular neticesinde değerlendirilmiştir.