Büyük Ölçekli Projelerin Sosyal Hasar Görebilirlik Bağlamında Değerlendirilmesi: İstanbul Arnavutköy İlçesi Örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Sehir Bölge Plan.Böl, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Kadir Bulut
Danışman: Senem Kozaman Aygün
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Birçok ülkede olduğu gibi Türkiye'de de nüfus artışı ve kentsel yerleşim alanlarının hızlı durdurulamayan büyümesi, yakın çevresindeki doğal değerlerin ve yaşam alanlarının sürdürülebilirliği konusunu gündeme getirmektedir. Bu baskı unsurları, kentsel alanların çeperlere doğru genişlemesine neden olmakta ve düşük yoğunluklu, kırsal karakteri ağır basan yerleşmeleri hem mekânsal hem de sosyal olarak etkilemektedir. Bu bağlamda, kent çeperinde arazi kullanım değişimlerinin yarattığı etkileri sosyal hasar görebilirlik yoluyla anlamaya yönelik araştırmalar da önem kazanmaktadır. Son yıllarda İstanbul'da geliştirilen büyük ölçekli yatırım kararlarının korunması gereken alanlara doğru kayması, çevresel etkilerin yanı sıra sosyal değişimleri de gündeme getirmektedir. Bu projelerden büyük ölçüde etkilenen yerleşmelerden biri de Arnavutköy ilçesidir. Kuzey Marmara Otoyolu ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü, İstanbul Havaalanı ve İstanbul İli Avrupa Yakası Rezerv Alanı planlaması kapsamında Kanal İstanbul projesi gibi hem gerçekleşmiş hem de planlanan büyük ölçekli altyapı ve kentsel yatırımların çevrelediği ilçede tarımla uğraşan nüfusun yaşadığı kırsal karakterli mahallelerin varlığından söz etmek mümkündür. Mahallelerde hâlihazırda tarım faaliyetleri devam etmekle birlikte, projelerin mekânsal kararlarının, işlev değişiklikleri ve mülkiyet el değiştirme süreçleriyle birlikte sosyal açıdan da değişimleri tetiklediği görülmektedir. Bu kapsamda; çalışmada belirtilen üst ölçekli kentsel projelerin sosyo-mekansal etkileri kantitatif betimleyici analizler ve kalitatif yöntemlere dayalı olarak değerlendirilmiştir. İlçede projenin etkileri mahalle bazında mikro ölçekli sosyo-ekonomik değişkenler ve göstergeler üzerinden sosyal hasar görebilirlik endeksi oluşturularak incelenmiştir. Sonuç olarak ilçenin sosyal hasar görebilirlik düzeyi yüksek çıkan mahallelerinde bu projelerin sosyal yapıda yarattığı ve yaratacağı etkiyi anlamak üzerine yarı-yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kentleşme, sosyal hasar görebilirlik, arazi kullanım değişimi, büyük ölçekli projeler, İstanbul