K12 öğretmenlerin yapay zekâ kullanım profillerinin incelenmesi: Nitel bir araştırma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA AKSOY
Danışman: Ahmet Başal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Eğitim süreçlerinde teknolojinin kullanımı, özellikle yapay zekâ gibi yenilikçi teknolojilerin eğitime entegrasyonu, öğretimi destekleyici bir rol üstlenmektedir. Ancak bu süreçte öğretmenlerin teknolojik okuryazarlıkları ve yeterlilikleri, yapay zekânın etkili kullanımı açısından önemli bir rol oynamaktadır.Bu araştırmada 2024-2025 eğitim öğretim yılında Türkiye'de görev yapan K12 öğretmenlerinin görüşlerini incelemek amaçlanmıştır. Bu bağlamda, mevcut çalışmada K12 öğretmenlerinin yapay zekâ kullanım profillerini anlamlandırarak, yapay zekâya yönelik deneyim durumları ve alışkanlıklarının incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, nitel paradigmadan yola çıkılarak bireylerin deneyimlerini ve algılarını doğru bir şekilde yansıtan transandantal fenomenolojik desen benimsenmiştir. Veri toplama iki aşamada gerçekleştirilmiştir:İlk aşamada,demografik bilgiler ile dokuz açık uçlu soru içeren çevrim içi bir anket K12'de görev yapan öğretmenlere gönderilmiş; ankete katılan 210 öğretmenden (yapay zekâ kullanmadıklarını beyan eden katılımcı öğretmenler veri setinden çıkarılmıştır), yapay zekâ kullanan 74 öğretmenden elde edilen veriler analiz sürecine dâhil edilmiştir. İkinci aşamada ise çevrim içi ankete katılan gönüllü 17 öğretmenle yarı yapılandırılmış bire bir görüşmeler yüz yüze ya da çevrim içi olarak gerçekleştirilmiştir ve çevrim içi ankette sorulan sorulara ek olarak sonda/takip soruları yöneltilmiştir. Veri toplama araçlarının geçerliliği ve güvenirliği, veri toplamaya geçilmeden önce eğitim bilimleri alanından üç uzmanın ve üç K12 öğretmeninin değerlendirmesine tabi tutulmuş ve veri toplama araçlarına son şekli verilmiştir. Ayrıca, veri analizi sürecinde bulguların doğruluğunu ve güvenilirliğini artırmak için veri çeşitliliği (data triangulation) ve araştırmacı çeşitliliği (researcher-investigator triangulation) kullanılmıştır. Elde edilen veriler tematik analize tabi tutulmuş ve çalışmanın bulguları elde edilmiştir. Çalışmada elde edilen bulgular, K12 öğretmenlerinin yapay zekâ kullanımı konusunda çeşitli bilgi ve deneyim seviyelerine sahip olduğunu göstermektedir. Analiz sonuçlarından beş ana tema ortaya çıkarılmıştır: Yapay Zekânın Eğitim Sürecindeki KullanımDurumu, Yapay Zekânın Eğitim Sürecinde Kullanılmasının Amaçları ve Faydaları, Yapay Zekâ Uygulamalarında Karşılaşılan Güçlükler, Yapay Zekâ Uygulamalarının Kullanımındaki Zorlukların Çözümü ve Stratejileri ile Yapay Zekâ Uygulamalarına Yönelik Eğitim Desteği ve İhtiyacı şeklindedir. Öğretmenlerin yapay zekâyı eğitim süreçlerinde kullanma durumları ve bu teknolojiyi kullanma amaçları genel olarak olumlu yönde belirlenmiştir. Öğretmenler, yapay zekâ teknolojilerinin öğrencilerin kişisel öğrenme ihtiyaçlarını anlama, değerlendirme süreçlerini iyileştirme ve üst düzey beceriler geliştirme potansiyelini öne çıkarmışlardır. Bununla birlikte, yapay zekâ uygulamalarında karşılaşılan teknik zorluklar, maliyet ve ekonomiklik sorunları ile dil engelleri gibi güçlükler, öğretmenlerin bu teknolojileri etkin kullanmalarını sınırlayan önemli faktörlerdir. Ayrıca, öğretmenler bu teknolojilerin kullanımı konusunda belirsizlikler ve endişeler yaşadıklarını ifade etmişlerdir. Sonuç olarak, yapay zekâ uygulamalarına yönelik eğitim desteği ve ihtiyacının artırılması gerektiği vurgulanmaktadır. Öğretmenlerin yapay zekâ teknolojilerini daha etkin kullanabilmeleri için mesleki gelişim programlarının geliştirilmesi ve bu programların yapay zekâ entegrasyonunu destekleyecek biçimde yapılandırılması önerilmektedir. Bu stratejiler, yapay zekâ uygulamalarının kullanımındaki zorlukların üstesinden gelinmesine ve eğitim süreçlerinde yapay zekânın daha etkin bir şekilde kullanılmasına olanak sağlayacaktır.