Nâ'îilî, Fehîm ve Neşâtî divanlarında alışılmamış bağdaştırmaya dayalı Farsça terkipler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA GÜMÜŞSOY
Danışman: İbrahim Sona
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sebk-i Hindî 17. yüzyıldan itibaren Türk edebiyatına girmeye başlamış, 17. ve 18. yüzyıl klasik Türk edebiyatı şairleri üzerinde oldukça etkili olmuştur. Sebk-i Hindî'de anlam söze göre daha ön planda tutulmuş, az sözle çok şey ifade edilmek istenmiştir. Mana gittikçe incelerek derinleşmiş ve derinleştikçe giriftlik kazanmıştır. Şairler orijinal mana ve hayaller bulmak için büyük çaba sarf etmiş, yeni kelime, terkip ve tamlamalara başvurmuşlardır. Şiirde terkiplerle dolu bir dil kullanılması ve soyut ile somut kelimeler arasında yeni bağdaştırmalar oluşturulması Sebk-i Hindî'nin önemli bir özelliği olmuştur. Sebk-i Hindî üslûbunda yadsınamaz bir yeri olan alışılmamış bağdaştırmalar, 17. yüzyıl şairlerinden Fehîm-i Kadîm, Nâʾilî ve Neşâtî'nin şiirlerinde sıkça kullanılmıştır. Tezin amacı, Fehîm-i Kadîm, Nâʾilî ve Neşâtî'nin şiirlerinde yer alan alışılmamış bağdaştırmalar ve terkipleri tespit etmek; şairlerin benzer kullanımlarını ortaya çıkarmaktır. Bunun için şairlerin divanları taranarak şairlerdeki ortak ve farklı tamlamalar belirlenmiştir. Çalışmada öncelikle Sebk-i Hindî, alışılmamış bağdaştırmalar ve tamlamalar hakkında bilgi verilmiştir. Benzer ve farklı tamlamalar belirlendikten sonra bunlardan yapılan çıkarımlar üçüncü bölümde gösterilmiştir. Son kısımda da tamlamaların sınıflandırılması ve sonuç bölümleri yer almıştır. Şairlerin divanlarında yapılan taramalar sonucu üç şairin şiirlerinde Sebk-i Hindî üslûbuyla paralel olarak yeni tamlamalar olduğu tespit edilmiştir. Benzer tamlamaların yanında sadece bir şairde kullanılan tamlamalara da rastlanmış, şairlerin aynı ekol içinde değerlendirilmelerine rağmen benzer kullanımların azlığı şairlerin özgünlüğe verdikleri önemi ortaya çıkarmıştır. Çalışmanın amacı, Sebk-i Hindî ekolünde Türkçe şiir yazan üç önemli şair olan Fehîm-i Kadîm, Nâʾilî ve Neşâtî divanlarından hareketle kullandıkları Farsça tamlamaları göstermek ve şiirlerinin anlaşılmasına katkı sağlamaktır. Anahtar Kelimeler: Sebk-i Hindî, Alışılmamış Bağdaştırma, Fehîm, Nâ'ilî, Neşâtî