Aydınlatmada Modelleme Göstergesinin –Gölgenin Açıklık Koyuluk Derecesinin- Belirlenmesine Yönelik Bir Yaklaşım
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Selcen Akbay Çelikmez
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Leyla DOKUZER ÖZTÜRK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Aydınlatma tasarım ölçütlerinden biri ışığın doğrultusal yapısı ve oluşan gölgelerin özellikleridir. Gölgelerin açıklık-koyuluk ve sertlik-yumuşaklık olmak üzere iki özelliği vardır. Işığın doğrultusal yapısı gölgelerin açıklık-koyuluğunu etkiler. Gölgeler, aydınlanan nesnenin yüzeyinde oluşan gölgeler ve bu nesnenin bir yüzeye düşen gölgesi olmak üzere iki açıdan incelenebilir. Hacim içindeki nesnelerin veya kişilerin detaylarının doğru ve rahat algılanabilmesi dolaysız ve yansışmış ışık arasındaki dengeye bağlıdır. 'Modelleme' kavramı dolaysız ve yansışmış ışık arasındaki denge olarak tanımlanmaktadır ve insan yüzündeki/nesne yüzeyindeki gölgelerin ne ölçüde aydınlandığı ile ilgilidir. Bu çalışmanın amacı, modellemeye yönelik yapılmış çalışmaları incelemek, bilgisayar ortamında oluşturulan model hacimdeki farklı aydınlatma senaryolarında incelenen çalışmalarda önerilen modelleme göstergelerini hesaplayarak karşılaştırmak ve değerlendirmek, hacimdeki aydınlatma düzeninden bağımsız modelleme açısından yararlanılabilecek bir yaklaşım geliştirerek yeni bir modelleme göstergesi tanımlamak ve bu göstergeye ilişkin kabul edilebilir sınır değerleri belirlemektir. Söz konusu amaca yönelik çalışma üç aşamadan oluşmaktadır. Çalışmanın ilk aşamasında, ışığın doğrultusal yapısı, gölge özellikleri ve modelleme konuları açıklanmıştır. Ardından modelleme göstergelerinde kullanılan terim ve formüller açıklanarak literatürde yer alan araştırmacıların konu ile ilgili yaklaşımları incelenmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında, ilk aşamada incelenen modelleme göstergesi içeren yaklaşımların karşılaştırılabilmesi için gerçek bir deney hacminin bilgisayar ortamında bir modeli oluşturulmuştur. Model hacimde 33 farklı aydınlatma düzeni ve hacim yüksekliğinin/duvar yansıtma çarpanının değiştiği dört farklı koşul için toplam 132 farklı aydınlatma senaryosu oluşturulmuş, modelleme göstergesi hesaplamaları yapılmış, sonuçlar değerlendirilmiştir. Çalışmanın son aşamasında ise, model hacimdeki tefrişe uygun olarak insan gözü yüksekliğindeki noktanın dikkate alındığı, bakış doğrultusundan bağımsız bir modelleme göstergesi (MG) tanımlanmıştır. Nesnenin yüzeye düşen gölgesi için de aynı yaklaşımın uygulanabilir olduğu saptanıp bu gösterge açıklık koyuluk göstergesi (AKG) olarak adlandırılmıştır. Model hacimde oluşturulmuş olan 132 aydınlatma senaryosu için modelleme göstergeleri; 33 aydınlatma senaryosu için açıklık koyuluk göstergeleri hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlar ve model hacimden elde edilen görseller değerlendirilerek aygıt türüne göre MG ve AKG için kabul edilebilir sınır değerler belirlenmiştir.