MENTAL İYİ OLUŞUN KARİYER KARARI ÖZ-YETERLİLİĞİ, ALGILANAN KARİYER ENGELLERİ VE KARİYER GELİŞİMİNDE AİLE ETKİSİ DEĞİŞKENLERİ AÇISINDAN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP AMİNE YILDIRIM
Danışman: Hasan Kütük
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bireyler yaşamlarında ruh hallerini etkileyebilecek pek çok durumla karşılaşmaktadır. Özellikle araştırmanın örneklemini oluşturan beliren genç yetişkinlik dönemi, dünya görüşü, iş ve eş seçimi gibi önemli kararların alındığı bir yaşam dönemidir. Dolayısıyla, beliren genç yetişkinlik döneminde sorumlulukların ve zorlukların üstesinden gelebilmek için mental iyi oluşun öneminin daha da artacağı ve bireylerin mental iyi oluşunun, kariyer inşalarında kritik bir rol oynadığı düşünülmektedir. Bu araştırmada beliren genç yetişkinlerin kariyer kararı öz-yeterliliği, algılanan kariyer engelleri ve kariyer gelişiminde aile etkisini inceleyerek bireylerin mental iyi oluşlarını daha iyi anlamayı amaçlamıştır. Araştırmanın örneklemi, beliren genç yetişkinlik dönemi 19-26 yaş aralığındaki, 411 katılımcıdan (257 kadın, 154 erkek) oluşmaktadır. Katılımcılara; Kişisel Bilgi Formu, Warwick-Edinburgh Mental İyi Oluş Ölçeği, Kariyer Kararı Öz-Yeterliliği Ölçeği-Kısa Formu, Algılanan Kariyer Engelleri Ölçeği ve Kariyer Gelişiminde Aile Etkisi Ölçeği uygulanmıştır. Çalışmada betimsel ve ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır Analizler; t-testi, ANOVA, Pearson korelasyonu ve regresyon yöntemleri kullanılmıştır. Ek olarak, aracılık ve seri aracılık etkileri, doğrusal regresyon analizine dayanan Hayes'in Process Makrosu Model-6 kullanılarak test edilmiştir. Bulgular; cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi ve çalışma durumuna göre mental iyi oluş farklılıklarının anlamlı olmadığı görülmüştür. Bununla birlikte, psikiyatrik tanı, romantik ilişki ve sosyoekonomik düzeyine göre beliren genç yetişkinlerin mental iyi oluşu anlamlı şekilde farklılaşmaktadır. Mental iyi oluş ile beliren genç yetişkinlerin kariyer kararı öz-yeterliliği ve kariyer gelişiminde aile etkisi arasında pozitif anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Algılanan kariyer engelleri ve mental iyi oluş arasında ise, negatif anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Regresyon sonuçları, kariyer kararı öz-yeterliliği ve kariyer gelişiminde aile etkisinin pozitif yönde mental iyi oluşu yordadığı bulunmuştur. Algılanan kariyer engellerinin ise mental iyi oluş üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Kariyer kararı öz-yeterliliği, algılanan kariyer engelleri ve kariyer gelişiminde aile etkisi değişkenlerin birlikte mental iyi oluşu toplamda %54.2'sini anlamlı biçimde yordadığı saptanmıştır. Kariyer gelişiminde aile etkisi ve mental iyi oluş arasındaki ilişkide algılanan kariyer engelleri ve kariyer kararı öz-yeterliliğinin seri aracılık rolü olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, beliren genç yetişkinlerin mental iyi oluşlarını artırmaya yönelik yapılacak çalışmalarda kariyer kararı öz-yeterliliği ve kariyer gelişiminde aile etkisi rolünün arttırılması ve bu araştırmanın kariyer danışmanlığı çalışmalarına içgörü kazandırabileceği düşünülmektedir.