1960-2000 yılları arasında Türkiye'de yazınsal çeviri yayıncılığı: Sermaye türleri, kurumsal izomorfizm ve çevirmen biyografileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri Ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GAMZE TURAN
Danışman: Lale Özcan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, 1960–2000 yılları arasında Türkiye'de yazınsal çeviri yayıncılığı alanında ön plana çıkan yayınevlerinin stratejik yönelimlerini, alandaki konumlarını ve çevirmen profillerini inceleyerek yazınsal çeviri tarihimize dair çok boyutlu bir çözümleme sunmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda örneklem olarak Altın Kitaplar Yayınevi, İnkılâp Kitabevi ve Varlık Yayınları seçilmiştir. Yazınsal çeviri faaliyetlerini detaylı bir şekilde irdelemek amacıyla kapsamlı bir bibliyografya çalışması gerçekleştirilmiştir. Veri toplama sürecinde, Milli Kütüphane Türkiye Bibliyografyaları, TÜRDAV Katalogları ve Türkçe Çeviriler Bibliyografyası'ndan yararlanılmış ve veriler sistematik olarak kaydedilmiştir. Ayrıca yayınevi sahipleri ve editörlerle yapılan röportajları kapsayan içerikler değerlendirilmiştir. Veriler doğrultusunda yayınevlerinin ekonomik, kültürel, sosyal ve sembolik sermaye türleriyle kurdukları ilişkiler ve bu sermayelerin çeviri yayın stratejilerine yansımaları irdelenmiştir. Bunun yanı sıra, kaynak dil çeşitliliği ve çevresel dillerin temsili üzerinden yayınevlerinin kültürel çeşitliliğe ne ölçüde katkı sunduğu incelenmiştir. Yayınevlerinin birbirine benzer yönelimler geliştirip geliştirmediği izomorfizm çerçevesinde ele alınmıştır. Ayrıca, söz konusu yayınevlerinde ön plana çıkan çevirmenlerin biyografileri analiz edilerek kurumsal stratejilerle etkileşimleri ortaya konmuştur. Bu analizlerde Pierre Bourdieu'nün alan ve sermaye kavramları ile Gisèle Sapiro'nun çeviri yayıncılığı alanına uyarladığı izomorfizm ve kültürel çeşitlilik kavramları temel alınmıştır. Çevirmen biyografileri Renata Makarska'nın biyografik çözümleme modeli doğrultusunda incelenmiştir. Elde edilen bulgular, yayınevlerinin yalnızca ekonomik değil aynı zamanda sosyal, kültürel ve sembolik sermayeleriyle alan içinde farklı biçimlerde konumlandığını ve varlıklarını sürdürdüğünü ortaya koymuştur. Yayınevlerinin büyük ölçekli üretim ile sınırlı üretim kutupları arasında konumlandığı ve bu konumlanmanın kimi zaman piyasa odaklı bir yönelimle, kimi zaman da kültürel değer öncelikli tercihlerle şekillendiği görülmüştür. Kültürel çeşitlilik düzeyinin özellikle 1980 sonrası dönemde azaldığı ve yazınsal çeviri alanında bir standartlaşma eğiliminin ortaya çıktığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, belirsizlik dönemlerinde yayıncılık alanında gözlemlenen izomorfik eğilimler, yayınevlerinin benzer stratejiler benimsediğini ortaya koymuştur. Çevirmen biyografilerine yönelik çözümleme yayınevlerinin yazınsal çeviri alanındaki tercihleriyle çevirmen profilleri arasındaki uyumu görünür kılmıştır.