AFET SONRASI KENTLERİN İYİLEŞTİRİLMESİNDE HİBRİT BİR MODEL OLARAK ESNEK PLANLAMA: HATAY İLİ ANTAKYA İLÇESİ ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NESLİHAN TOPÇU
Danışman: Serhat Başdoğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, afet sonrası kentsel iyileştirme süreçlerinde yukarıdan aşağı ve aşağıdan yukarı planlama yaklaşımlarının güçlü yönlerini bütünleştiren hibrit bir model ve kentsel dayanıklılığı artırmaya yönelik sistematik bir çerçeve önermektedir. Artan nüfus baskısı, iklim değişikliği ve afet riskleri gibi küresel tehditler mevcut planlama paradigmalarının sınırlılıklarını açığa çıkararak afet sonrası süreçlerde esneklik ilkelerinin vazgeçilmez hale geldiğini göstermiştir. Araştırmanın temel sorunsalı merkeziyetçi planlama modellerinin birey haklarını ve yerel dokuyu koruyamaması ve böylece kentleri afetlere karşı daha kırılgan hale getirmesi; buna karşılık, katılımcı planlama süreçlerinin ise uygulamada zaman ve maliyet etkinliği açısından çeşitli sınırlılıklar doğurmasıdır. Bu bağlamda tez, afet sonrası iyileştirme süreçlerinde hızlı müdahale, yerel bilgiye dayalı karar alma, kademeli uygulama ve katılımcılık ilkelerini bütünleştiren hibrit bir model olarak esnek planlama yaklaşımını geliştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel bir tasarım çerçevesinde yapılandırılmış ve nicel bileşenlerle desteklenerek karma yöntemli bir yaklaşım benimsenmiştir. Yorumlayıcı vaka analizi ve karşılaştırmalı analiz yöntemi kullanılarak Antakya, Christchurch ve Kobe örnekleri üzerinden karşılaştırmalı bir değerlendirme ve tematik analiz yapılmıştır. Elde edilen bulgular, afet sonrası kentsel iyileştirme süreçlerinde yalnızca fiziksel yeniden inşa odaklı yaklaşımların yetersiz olduğunu; afet riskini azaltan ve kentsel dayanıklılığı güçlendiren esnek planlama stratejilerinin zorunlu olduğunu göstermektedir. Hibrit model, Sendai Çerçevesi'nin toplum merkezli risk azaltımı ilkeleriyle uyumlu olarak; ulusal ve yerel aktörlerin eşgüdümünü, halkın aktif katılımını ve esnekliği kurumsallaştırmayı hedeflemektedir. Bu tez, afet sonrası kentsel canlandırma süreçlerinde yerel katılımla bütünleşen, adaptif ve dayanıklı bir planlama anlayışının nasıl yapılandırılabileceğine ilişkin kuramsal ve yöntemsel katkılar sunmakta; özellikle esnek planlama stratejileri çerçevesinde gelecekteki iyileştirme projeleri için yol gösterici bir model ortaya koymaktadır.