Dijital mimari miras bağlamında koruma olasılıkları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE YILDIRIM
Danışman: Ceylan Irem Gençer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Gündelik hayatımızın içine entegre olan temel düzeydeki teknolojiler çevremizi algılamamızda bize yeni farkındalıklar kazandırmaktadır. Dijitalleşme ile iç içe bir yaşam sürsek de kültürel mirası koruma alanında kullanılan teknolojilerin adaptasyon sürecinin görece yeni olarak tanımlamak mümkündür. Kültürel miras unsurları dijital ortamın öznesi olduğunda, dijital ortam uygulamalarının geliştirilmesinde kültürel mirasa ve dijital ortama temas eden uzmanların ortak çalışması gereklidir. Koruma uzmanlarının kültürel varlıkları değerlendirirken teknolojiyi etkin kullanabilmesi için çağdaş teknolojinin kapasitesini ve imkanlarını bilmesi gereklidir. Çünkü her kültür nesnesinin özgün içeriğini değerlendirirken çalışmasını kolaylaştırıp bilgisini zenginleştirecek teknolojileri veri, yazılım, donanım ve bilgisayar bilimcilerini yönlendirerek geliştirebilecek kişi yine koruma uzmanlarıdır. Bu disiplinleri ayrı alan olarak kabul etmek, koruma ilkelerine ve ihtiyaçlarına göre yapılandırılmasını sağlamamak kültürel mirasın dijital ortamda manipüle edilmesine, yanlış yorumlanmasına ve değer atfedilmemiş bilgilerin kaybolmasına sebep olabilir. Koruma alanında yeni yöntemlerin kullanımı her dönem sorgulanan bir durum olsa da zaman ile sürekli mücadele içinde bulunma durumu koruma uzmanlarını, yenilikleri denemeye yöneltmiştir. Fakat kültürel mirasın fiziksel korunma sorunları konuşulurken kültürel mirasın dijital ortamda korunması ve kalıcılığının sağlanmasına yönelik konular genelde mimari koruma uzmanları için arka planda kalmaktadır. Mimari koruma uzmanları belgelemeyi koruma eyleminin temeli olarak kabul etse de verinin potansiyelini genellikle ortogonal çizimleri ve karar metinlerini zenginleştiren materyaller olarak değerlendirmektedir. Bu tüm ülkeler için geçerli olmasa da Türkiye için böyledir. Oysa ki verinin niteliği, özellikleri ve potansiyeli bilindiği takdirde boyutlar arası etkileşim gerçekleşebilir. Günümüz teknolojisiyle bütünleşik olmayan ve veriyi gündemine almayan koruma eylemleri veri ve bilginin sürdürülebilirliğini de sekteye uğrattığı söylenebilir. Dijital veri ile uğraşan arşivleme uzmanları dijital korumaya yönelik hızlı bir ilerleme kaydetse de Türkiye'de mimari koruma uzmanlarının konuyu doğrudan hedef alan ve bütüncül bir bakış sunan çalışmaları bulunmamaktadır. Bu alandaki akademik katkıyı artırmak için dijital mirasın çalışma alanı olan mimari mirasın bir ön adım olarak betimlenmesi gerektiği düşünülmüştür. Özellikle UNESCO'nun 2003 yılında yayımlandığı 'Dijital Mirasın Korunması Sözleşmesi'nden yola çıkarak sözleşmeyi zenginleştiren kongre, kongre yayınları, kongre öncesi ve sonrası genel akademik yayınlardaki ilerlemeler derlenmiştir. Tez kapsamında öncelikle teknolojiyle ortaya çıkan kavramlar ve ilişkiler sunulmuş ardından sırasıyla dijital mirasın mevzuatına, farklı disiplinlerin odak noktası olarak mimari mirasın dijital ortama aktarılma ve değerlendirilme adımlarına değinilmiştir. Amaç mimari koruma projeleri için geliştirilen sonuç odaklı yaklaşımların dijital miras bağlamında çerçevesini veri edinim aşamasından kullanıcının erişimine sunacak şekilde genişletmek, temas halinde olunan güncel disiplinleri ve aktörleri tanımlamak, disiplinler arası iletişim için temel düzeyde prosedürler ve standartlara dayalı bir altlık sunmak ve karmaşık mimari koruma projesi süreçlerinin iyileştirilmesine yönelik adımlar önermektir.