Çağdaş yapıların fiziksel kimliği: İstanbul örneğinde bir değerlendirme dizgesi önerisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Gözde Kızılkan
Danışman: Feride Pınar Arabacıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Uluslararası ticaret ve kültürel alışverişin ana üsleri olarak küresel(-leşen) kentlerde, özellikle sembolik nitelikler barındırma ümidiyle başka yerlerde verimliliği kanıtlanmış mimari biçimleri tekrar etme, öykünme eğilimleri görülmektedir. Bu durum; kentsel mekânda benzer siluetler, kimliksiz yapılar, tepeden inme yaklaşımların ortaya çıkmasına sebep olabilmekte ve sıklıkla eleştiriye açık şekilde sorgulanmaktadırlar. Çalışma, küresel ölçekte olağanüstü bir çeşitlilik ve yenilik ile şekillenen çağdaş yapıları ve kent ile kurdukları etkileşimi merkeze almaktadır. Dönemsel dinamiklere göre değişen mimari paradigmalar, karakteristik nitelikleriyle irdelenmekte ve kronolojik olarak mimari değişimin izlerinin takip edilmesi sağlanmaktadır. Antroposen çağda kentsel mekânda pek çok dönüşüm yaşanmaktadır. Post-postmodern dönem olarak genellenen bu süre; hızlı kentleşme dinamikleri, küresel ekonomik konjonktür, sağlıklı ve sürdürülebilir çevreler yaratma talepleriyle "arada olanı açığa çıkaran" çoğulcu ve melez bir kavramsal paradigma önerisi olarak metamodernizm, mimarlık literatürüne; yapının bağlamı, biçimi ve programını kapsayacak tanımlamalarıyla uyarlanmaktadır. Küresel ve yerel değerlerin harmanlandığı bu yaklaşımda; fark edilebilir, kolay imgelenebilir, barındırdığı çeşitli mimari programları ile toplumsal kabulde sembolik değeri yüksek yapılar ortaya çıktığı görülmektedir. Kimlik, bir kişi ya da objeyi özgün nitelikleriyle açığa çıkartan tanımlamadır. Çalışmada, çağdaş yapıların fiziksel kimlik değerlendirmesi için kavramsal çerçeve yardımıyla iki aşamalı bir dizge kurgulanmakta ve İstanbul örneğinde bir alan çalışması ile test edilmektedir. 1. Aşama ile çağdaş yapıya ait somut görsel bilgileri; 2. Aşama ile de görsel biçimin algısının anlamsal verileri anket sorgulamasıyla ortaya konmaktadır. Dizge, çağdaş yapılarda sembol olma yönelimine ait önerilerin derlendiği bir çıkarım yapılmasını da mümkün kılmaktadır. Araştırma tekniği, hipotezin yeniden düzenlenmesine fırsat tanımıştır. Buna göre; stratejik bir konuma yerleşmiş, görünüş temsili imgesel değeriyle uyumlu, çevresel bağlamın etkisiyle etrafıyla süreklilik sağlayan ve nitelikli mimari elemanlarla inşa edilmiş çağdaş yapıların, özgün olarak algılanma potansiyellerinin de yüksek olduğudur. Çalışma, çağdaş yapının fiziksel kimliğinin yapılandırılmış bir değerlendirme dizgesi üzerinden hem niceliksel hem niteliksel özelliklerinin bağlam, içerik ve anlam boyutları ile çözümlenmesini sağlamaktadır. Yapının ayırt edici fiziksel mimari öğelerinin yanında duyularla algılanan anlamsal değerinin öznel yargılarla oluşan fiziksel kimlik tanımlamalarının deşifre edilmesi ve sembol yapı özellikleri kazanabilmeleri için öneriler geliştirilmektedir.