Alternatif bir protesto aracı olarak kukla

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Ve Tasarım, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DİLAN MİNE UĞURLU

Danışman: Ayça Tufan Baknalı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışması, kukla sanatının tarihsel ve sosyo-politik dönüşümünü odağına alarak, özellikle radikal kuklacılık pratiği üzerinden sanatın protesto biçimi olarak kullanımını incelemektedir. Kukla, tarih boyunca yalnızca bir eğlence ve gösteri aracı olarak değil, aynı zamanda toplumsal muhalefetin taşıyıcısı olarak önemli bir rol üstlenmiştir. Çalışmada, kuklacılığın kilise ve saray çevresindeki temsiliyetinden uzaklaşıp, halkın doğrudan müdahil olduğu kamusal bir ifade biçimine evrilme süreci detaylı biçimde analiz edilmiştir. 17. yüzyıldan itibaren özellikle Avrupa'da görülen Punch, Guignol gibi karakterler ile Osmanlı'da Karagöz ve Hacivat geleneği üzerinden kuklanın toplumsal eleştiriyle kurduğu ilişki irdelenmiş; bu figürlerin sansüre, yasaklamalara ve baskılara rağmen halk arasında nasıl direnişin sembolleri hâline geldiği ortaya konulmuştur. Tezin odak noktalarından biri, 20. yüzyıldan itibaren gelişen radikal kuklacılık akımıdır. Ekmek ve Kukla Tiyatrosu, Sanat ve Devrim, Canavarın Kalbinde Kukla ve Maske Tiyatrosu gibi grupların kamusal alanlarda dev kuklalar aracılığıyla gerçekleştirdiği eylem temelli performanslar, bu yeni protesto estetiğinin örnekleri olarak değerlendirilmiştir. Kuklacılığın günümüz sosyal hareketleri içerisinde kolektif örgütlenmenin, alternatif siyasal söylemlerin ve yaratıcı protesto yöntemlerinin aracı hâline gelişi vurgulanmıştır. Bu çerçevede tez, kukla sanatını estetik bir inceleme nesnesi olmaktan ziyade, direnişin, ifadenin ve politik aktörlüğün özgün bir biçimi olarak ele almakta; sanat ve siyasetin kesişiminde alternatif bir ifade kanalı olarak konumlandırmaktadır.