Türkçede çevirikurgu çevirisi: Çevirmen seçim ve kararları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CAZİBE YİĞİT
Danışman: Lale Özcan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı çevirikurgu eserlerin çevirisinde çevirmenin seçim ve kararlarını çeviri eserde çoksesliliğin ve çevirmen-okur etkileşiminin dikkate alındığı norm odaklı bir yaklaşımla irdelemektir. Çalışmanın kuramsal çerçevesinde Gideon Toury'nin norm kavramının Theo Hermans ile Juan José Martinez-Sierra'nın görüşleri doğrultusunda yeniden yorumlandığı norm odaklı yaklaşım yer almaktadır. Bu tezde bilimkurgunun bir alt türü olarak değerlendirilen "çevirikurgu" (transfiction, Kaindl, 2011) eserlerin ve çevirilerinin incelenmesinin hem neolojizm çevirisinde çeşitli tekniklerin kullanımını gerektirdiği hem de çeviri edimi, çevirmen ve çeviribilime dair elzem konuları ele aldığı için önemli olduğu düşünülmektedir. Teknolojinin ve bilimsel gelişmelerin hayatımızı yeniden şekillendirdiği günümüzde rollerimiz ve kimliklerimiz çeşitlenmektedir. Çevirmen ve okur arasındaki etkileşimin dijital platformların kullanımının yaygınlaşmasıyla artması bu çeşitliliğe katkı sağlayan en önemli etkenlerden biri olarak görülebilir. Ayrıca dijitalleşmeyle birlikte gerçekleşen yeniliklerin "dijital müdavimler" olarak okur, çevirmen ve yazar gibi birçok öznenin etki alanını genişlettiği düşünülmektedir. Dijital platformların çok sayıda özneyi bir araya getirmesiyle özneler arasındaki etkileşim fırsatlarının arttığı görülmektedir. Bu etkileşimi incelemek için iki araştırma yönteminden yararlanılmıştır. Norm odaklı bir yaklaşımla çevirikurgu eserler ve çevirileri incelenerek nitel araştırma yöntemlerinden betimleyici araştırma yöntemi kullanılırken dijital platform üzerinden veri toplamak için netnografi yöntemi kullanılmıştır. Karşılaştırmalı çözümleme için 2312, Stories of Your Life and Others ve Ender's Shadow ile çevirmen Mehmet İhsan Tatari tarafından gerçekleştirilen çevirileri 2312, Geliş ve Ender'in Gölgesi incelenmiştir. Veri toplama sürecinde "Kayıp Rıhtım" forumunda ve dijital platformunda yapılan gözlemlerin yanı sıra forumda yer alan çeviri edimine dair tartışmaların bulunduğu gönderiler ve çevirmenin çeviri sürecini anlattığı ve bu dijital platformda yayınladığı Çevirmenin Çemberi serisi yazıları olan dijital palempsestlerden faydalanılmıştır. Ayrıca çevirmenle mülakat yapılmıştır. Veri toplama sürecinin sonunda elde edilen bulgularla çevirmen-okur etkileşiminin çeviri ürün ve çevirmen kararları üzerindeki etkisi değerlendirilmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak, incelediğimiz bütünce özelinde bu etkileşimin çoğunlukla olumlu bir yansımasının gözlemlendiği, hedef kitle olarak 'okur'un dijitalleşmeyle somutlaştığı, görünür ve duyulur hale geldiği ve aynı biçimde çevirmenin de okur için görünür ve duyulur olduğu görülmüştür. Çevirmen-okur etkileşiminin süreklilik kazanması durumunda bu etkileşimin çevirmeni, okuru ve çeviri edimini ve çeviri sürecini değiştireceğine inanılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Çevirikurgu, dijital platformlar, dijital müdavim, çevirmen ve okur işbirliği, çevirmen-okur etkileşimi