Doğrusal olmayan modeller: Ekonomik büyüme ile değerli madenler arasındaki ilişkinin analizi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEYİT MUHARREM GÖKMENOĞLU

Danışman: Melike Elif Bildirici

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada değerli maden üretimi ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki doğrusal olmayan birim kök ve eşbütünleşme testleri ile MS-VEC ve STARDL(-ECM) modelleri kullanılarak analiz edilmiştir. Her iki model yapısı rejimlere özgü hem kısa hem de uzun dönem dinamiklerini analiz etmekte başarılı modellerdir. MS-VEC modeli sabit, ortalama, değişen varyans (heteroscedasticity) gibi bazı terimlerde geçişlere müsaade eden vektör hata düzeltme modelidir. ARDL modelini STAR modelleriyle birleştiren STARDL modelleri ise rejim geçişlerinin lojistik ve üssel geçiş fonksiyonlarıyla gerçekleştiği farklı rejimdeki farklı uzun dönem (eşbütünleşme) ve kısa dönem dinamiklerin modellenmesine imkân tanımaktadır. Bu çalışma ile ekonomik büyüme ve doğal kaynak zenginliği ilişkini inceleyen literatüre ele alınan maden türü, zenginlik göstergesi ve uygulanan ekonometrik analiz yöntemi bakımından katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, çalışmada diğerlerinden farklı olarak tek bir değerli maden sınıfına odaklanılmış ve altın, gümüş, bakır, paladyum, platinyum gibi değerli metal bolluğuna sahip olan ülkelerde bu madenlerin üretim miktarı ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki incelenmiştir. MS-VEC modelleri arasında her bir ülke için en uygun modelin sabit ve varyansın rejimler boyunca değiştiği MSIH-VEC modeli olduğu tespit edilmiştir. STARDL tipi eşbütünleşme testleri ile hem bütün olarak hem de her bir rejimde ayrı ayrı eşbütünleşme ilişkisinin olduğu tespit edilmiştir. Benzer şekilde STARDL-ECM modellerindeki hata düzeltme parametrelerinin, hem tüm model hem de her bir rejim bağımsız olarak ele alındığında, negatif ve anlamlı olduğu belirlenmiştir. Bu modeller çerçevesinde her bir değerli maden üretiminin ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin uzun ve kısa döneme göre, ekonominin içinde bulunduğu rejime göre ve maden tipine göre farklılık gösterdiği ve rejimler arası asimetrik hata düzeltme mekanizmalarının çalıştığı belirlenmiştir.