Türk halk müziği çalıp söyleme geleneği içerisinde bağlama eşlik uygulamasının analizi: Neşet Ertaş ve Ali Ekber Çiçek örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat ve Tasarım Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GAMZE BAYRAKDAR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Bekir Şahin Baloğlu
Eş Danışman: Ali Kazım Akdağ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Türk halk müziğinde çalıp söyleme geleneğinde bağlama ile söze eşlik yöntemlerini incelemektedir. Çalıp söyleme geleneği Türk halk müziğinde önemli bir yer tutmaktadır. Bunun yanı sıra geleneğin yaşatılması ve nesilden nesile aktarılmasında büyük rol oynayan kültür aktarıcıları da bir o kadar önemlidir. Âşıklar, mahalli sanatçılar, zakirler gibi icracılar çalıp söyleme geleneğinin içerisinde yer almalarının yanı sıra geleneğin devamını da sağlamaktadırlar. Aynı zamanda Türk halk müziği çalıp söyleme geleneğinde eşlik çalgısı olarak her ne kadar çeşitli enstrümanlar kullanılsa da bağlama çalgısı yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Bağlama, eser içerisinde aktarılmak istenen manayı kuvvetlendirirken eserin müzikal kimliğinin ortaya çıkmasında da etkili olmuştur. Buna ek olarak bağlama yalnızca bir eşlik çalgısı olarak değil aynı zamanda kültürün aktarım aşamasında da rol oynayan bir unsur olarak değerlendirilebilir. Konu ile ilgili literatür incelendiğinde çalıp söyleme geleneği içerisinde eşlik çalgısı olarak köklü bir geçmişe sahip olan bağlamanın bu kullanımı ile ilgili yeteri kadar çalışmaya rastlanılmamaktadır. Bağlamanın bir eşlik çalgısı olarak kullanımının anlaşılması, çalgının içinde bulunduğu kültürün müzikal unsurlarının anlaşılmasında da etkili olmaktadır. Çalışmanın konusu bu düşünceler doğrultusunda şekillenmiş ve çalışma içerisinde bağlamanın eşlik çalgısı olarak kullanım biçimleri açıklanmaya çalışılmıştır. Araştırma sürecinde nitel-betimsel bir metodoloji izlenerek verilere erişilmiştir. Kullanım biçimlerinin açıklanmasında ise müzikal bileşenler bakımından melodik, armonik ve ritmik unsurlar; çalış tekniği bakımından bağlamaya özgü sağ ve sol el çalış teknikleri analiz edilmiştir. Çalışma içerisinde çalıp söyleme geleneğinin önemli temsilcilerinden Neşet Ertaş ve Ali Ekber Çiçek örneği üzerinden incelemeler yapılmıştır. İki farklı kültür içerisinde yetişen icracıların örnek olarak seçilmesi, konunun daha geniş bir perspektiften görülmesini sağlayacaktır. Her iki icracıdan örnek olarak beşer eser incelenmiştir. Eserlerin icrasına dijital ortamlardan ulaşılmış olup notalama sistemi bu kayıtlar üzerinden gerçekleşmiştir. Yapılan bu çalışmanın sonucunda elde edilen tespitler neticesinde bağlamanın eşlik çalgısı olarak kullanım yöntemlerine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Çalıp söyleme, bağlama, eşlik, Türk halk müziği