KENT MEYDANLARINDA ISI ADASI ETKİSİNİN AZALTIMINDA DOĞA TABANLI STRATEJİLER: BAKIRKÖY ÖZGÜRLÜK MEYDANI ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, --------------------, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mikail Kızıltoprak
Danışman: Deniz Erdem Okumuş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Küresel iklim değişikliği ve hızla artan kentleşme, kentsel alanlarda sıcaklıkların yükselmesine ve kentsel ısı adası (KIA) etkisinin yoğunlaşmasına neden olmaktadır. Bu durum, özellikle yüksek yoğunluklu yapılaşmış bölgelerde ciddi çevresel, sosyal ve ekonomik sorunları beraberinde getirmektedir. Doğa tabanlı stratejiler (NBS), kent morfolojisinin yeniden düzenlenmesi yoluyla, sürdürülebilir ve etkili soğutma stratejileri olarak KIA yoğunluğunun azaltılmasına katkı sağlamaktadır. Bu çalışma, yoğun kentsel dokudaki meydanlarda doğa tabanlı stratejilerin KIA'yı azaltma potansiyelini değerlendirmektedir. Kentsel sıcaklıkları düşürerek mikroiklimi iyileştirecek stratejik müdahaleler önerir. Çalışma alanı olarak Bakırköy Özgürlük Meydanı'nın termal profili, morfolojisi ve yüzeyleri incelenmiş; geliştirilen senaryolar kapsamında NBS'lerin KIA yoğunluğunu azaltma etkileri test edilmiştir. Mikroiklim koşulları ENVI-met ile simüle edilmiştir. Araştırmada; (1) örneklem seçimi, (2) NBS entegrasyonuna dayalıtasarım senaryolarının geliştirilmesi, (3) ENVI-met simülasyonlarının oluşturulması ve (4) sonuçların değerlendirilmesi aşamaları izlenmiştir. Örneklem seçimi sürecinde, İstanbul'da yer alan 34 meydan alanı, çevresindeki yapılaşma yoğunluğu baz alınarak sınıflandırılmış, yüksek yoğunluklu kentsel dokuda yer alan ve 100m. çeperinde büyük su kütlesi ve/veya park alanı bulunmayan Bakırköy Özgürlük Meydanı çalışma alanı olarak belirlenmiştir. İkinci aşamada, %20 ve %40 oranlarında kademeli olarak artırılan kentsel vejetasyonun mekânsal dağılımının monoblok ve multiblok düzenlemeler çerçevesinde tasarlanması ve farklı yaprak yoğunluklarına sahip vejetasyon türlerinin entegrasyonu doğrultusunda toplam 12 tasarım senaryosu geliştirilmiştir. Son aşamalarda ise mevcut durum ve önerilen senaryoların KIA yoğunluğunu azaltma potasiyelleri değerlendirilmiştir. Çalışmanın mevcut durum incelemesi sonucunda, meydan alanında ortalama sıcaklık 34°C olarak tespit edilmiş ve bazı bölgelerde sıcaklıkların 35°C'ye ulaştığı görülmüştür. Senaryolarda, özellikle yüksek yaprak yoğunluğuna sahip ağaçların kullanıldığı multiblok düzenlemede %40 vejetasyon artışıyla ortalama sıcaklık 32.9°C'ye inmiş, mevcut duruma göre 1.1°C'lik azalma sağlanmıştır. Monoblok düzenlemelerde ise benzer koşullarda ortalama sıcaklık 33.1°C'ye düşerek 0.9°C'lik iyileşme kaydedilmiştir. Çim yüzeyli düzenlemelerde ise sıcaklık düşüşü sınırlı kalmıştır. Sonuç olarak, Bakırköy Özgürlük Meydanı'nda gerçekleştirilen senaryolar, mikroiklim koşullarını iyileştirme potansiyellerini nicel olarak ortaya koymuştur. Doğa tabanlı stratejiler, kentsel morfoloji ile uyumlu tasarlandığında KIA yoğunluğunun etkin bir şekilde azaltılabileceğini ve sürdürülebilir yaya mekanlarının oluşturulabileceğini kanıtlamaktadır. Çalışma, iklime duyarlı kentsel tasarım kodlarının geliştirilmesi ve planlamada iklim adaptasyonu için yol gösterici nitelikte olup, sürdürülebilir ve yaşanabilir kamusal alanların geliştirilmesine katkı sunmaktadır.