Endüstriyel atık toplama operasyonlarında araç rotalama problemleri için bir sezgisel algoritma geliştirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERT BAKIR
Danışman: Semih Önüt
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Atık üretimi; ekonomik gelişmeler, şehirleşme ve nüfusun artmasına bağlı olarak tüm dünyada her geçen gün artmaktadır. Buna bağlı olarak atık maliyetleri ve dolayısıyla atık yönetimi operasyonlarının önemi de artmaktadır. Kötü yönetilen atık, sebep olduğu ticari maliyetlerin yanısıra çevreye ve canlı yaşamına da zarar vermektedir. Yeni yayınlanan yönetmelikler ile geri dönüşümün teşvik edilmesi ve atık toplama süreçlerinde üretici şirketlere de sorumluluk yüklenmesi sonucunda; gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde endüstriyel atık toplama operasyonları artış gösterecektir. Hem ticari maliyetlerin hem de ekolojiye verilen zararın azaltılması anlamında bu operasyonların optimize edilmesi kritik önem taşımaktadır. Bu çalışmada, atık toplama operasyonları içerisinde özel bir konu olan, endüstriyel atık toplama operasyonları ele alınmıştır. Bu problemde, alışılagelmiş atık toplama operasyonlarından farklı olarak, atık değil; 'skip' ya da 'roro' adı verilen büyük konteynerler araca yüklenir ve ilgili lokasyonlar arasında taşınır. Konteynerler; fabrikalar, şehir merkezleri, alışveriş merkezleri, inşaat sahaları, geniş park ve bahçeler gibi alanlarda konumlandırılır ve genellikle bir aracın tek seferde bir tane taşıyabileceği büyüklükte olurlar. Konteynerler araca yüklenir ve servis noktaları, atık boşaltım merkezi ve konteyner deposu arasında ilgili yerlere taşınır. Bir servis noktasına yeni boş konteyner yerleştirmek, mevcut konteyneri tamamen kaldırmak, dolu konteyneri boşaltıp geri getirmek, dolu konteyneri boş ile değiştirmek gibi farklı iş emirleri vardır. Amaç fonksiyonu; araç sayısını, operasyonel maliyetleri ya da aracın boş gittiği zamanı en azlamak olarak tanımlanır. Farklı atık tipleri, farklı konteyner tipleri, birden fazla atık boşaltım merkezi, birden fazla konteyner deposu, araç kapasitesi, konteyner istifleme kuralları gibi gerçek hayatta karşılaşılan durum ile problem zorlaşmakta ve yeni problem çeşitleri ortaya çıkmaktadır. Çalışma kapsamında, literatürdeki çalışmalar sistematik bir şekilde incelenmiş ve farklılıkları değerlendirilmiştir. Problemin özelliklerine göre oluşan farklı varyantlar ele alınmış ve bu varyantların nasıl modellenebileceği üzerine çalışılmıştır. Çözüm için, biri yeni geliştirilen kurucu sezgisel algoritma olmak üzere iki yöntem değerlendirilmiştir.