Terkos su yoluna ait yapılar
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DEVRİM İSENKUL
Danışman: Nur Urfalıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Su, yaşam için yegane ihtiyaçtır. Dünya'nın başlangıcından bu yana yerküremizde bulunan bu madde her türlü canlının yaşam kaynağını oluşturmaktadır. İnsanlık tarihine bakıldığında medeniyetler hep suyun bulunduğu lokasyonlara kurulmuştur. Temiz su erişimi her daim insanlık için bir problem olmuştur. Tarihsel sürece bakıldığında döneminde çözülen suya erişim problemi, bir sonraki dönemde göç, savaşla değişen yönetimler, yapı artışları gibi nüfussal nedenlerden ötürü daha fazla ihtiyaç haline gelmiş bu nedenle geçmiş dönemde çözülen problem yeni dönemde tekrar problem olmuştur. Dönemin teknolojileri kullanılarak farklı su yapıları inşa edilerek temiz suya ulaşmak ve kente ulaştırmak amaçlanmıştır. Tarihte birçok medeniyete başkent olan İstanbul da, birçok şehir gibi tatlı su kaynağı bakımından sorun yaşamıştır. Farklı dönemlerde şehrin su ihtiyacını karşılamak amacıyla dönemin teknolojisine uygun tesisler kurularak sorun çözülmeye çalışılmıştır. Roma-Bizans döneminde açık ve kapalı sarnıçlar, fetih sonrası Osmanlı döneminde su yolları ve şebekeler, son dönem Osmanlı döneminde ise buhar-motor teknolojisiyle iletilerek yüksek rakımda inşa edilen su kuleleri gibi yapılarla şehrin su ihtiyacı karşılanmıştır. 19. yüzyıl sonlarına kadar Halkalı, Kırkçeşme, Üsküdar ve Taksim gibi su yolları inşa edilmiştir. 1874 yılında ise Sultan Abdülaziz tarafından Fransız şirketine verilen imtiyazla kurulan Terkos Su Şirketi (Dersaadet Anonim Su Şirketi, fr. Compagnie des Eaux de Constantinople) gelişen İstanbul'un su ihtiyacını karşılamak için atılan önemli bir adım olmuştur. Beyoğlu, Galata, Haliç sahilleri ve Boğaz'ın Rumeli yakasında bulunan yapılara suyun iletilmesi maksadıyla kurulan tesisler sayesinde, İstanbul'a Terkos Gölü'nden basınçlı su verilerek konutlara suyun ulaştırılması sağlanmıştır. Bu çalışmada Terkos su yollarına ait anıtsal yapılar incelenerek mimari özelliklerinin belgelenmesi ve isale hattının bütüncül olarak ortaya çıkarılarak korunması için gerekli önerilerin sunulması amaçlanmıştır. İstanbul'da kurulan 5. büyük su tesisi olan Terkos isale hattı geç dönemde inşa edildiğinden yapılarda ileri teknoloji kullanılmış olup çalışma kapsamında incelenen yapılardan bazıları şunlardır: Terkos ve Feriköy su pompa istasyonları, Kağıthane su dağıtım yapısı, Edirnekapı, Şişli, Feriköy, Arnavutköy, Kireçburnu ve Boyacıköy su depoları, Bomonti su kulesi, Feriköy tamir atölyeleri ve lojmanlardır. Tarihi su yollarına ait yapıların belgelenerek ve özgün biçimde korunarak, bu tarihi kültür ve teknolojilerin gelecek nesillere aktarılması, İstanbul su tarihi mirasımız açısından büyük önem arz etmektedir.