ISTRANCA ORMANLARI VE VALENS SU SİSTEMİNİN KÜLTÜREL PEYZAJ OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Sehir Bölge Plan.Böl, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Berfin Gönül Yalçın
Danışman: Elif Örnek
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tarih boyunca su, kentlerin kuruluşu, gelişimi ve sürdürülebilirliği açısından temel ancak sınırlı bir kaynak olmuştur. Bu gereksinim doğrultusunda, yerleşimlere su teminini sağlamak amacıyla geliştirilen antik su sistemleri, genellikle kaynakların bulunduğu orman alanlarında konumlanmıştır. Bu süreçte, su sistemleri ile orman ekosistemleri arasındaki işlevsel bütünlük, organik evrimleşen bir kültürel peyzajı oluşturmaktadır. Evrensel değer niteliği arz eden bu alanlar, çeşitli sorunlarla karşı karşıyadır. Bu araştırma, su kültürünü kültürel peyzaj bağlamında incelemeyi ve antik su sistemleri aracılığıyla kent kimliği ile kentsel bellek arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi hedeflemektedir. Kent çeperinde yer alarak saçaklanmanın etkilerine maruz kalan, kırsal karakterin sürdürüldüğü ve önemli doğal kaynakları içeren Çatalca'nın ormanları ve bu ormanlardan kaynaklarını alan Valens Su Sistemi bu doğrultuda özgün nitelikleriyle çalışma alanı olarak seçilmiştir. Sistemin ilişkili olduğu Istranca ormanları, kritik öneme sahip türleri barındıran ekolojik bir sistem niteliğindedir. Valens Su Sistemi ise, Roma Dönemi'nin hidrolik teknolojisini ve su yönetimi stratejilerini yansıtan anıtsal ölçekli bir kültürel mirastır. Orman alanlarının sürdürülebilirliği mekânsal müdahaleler ve doğal bozulmalar nedeniyle tehdit altındadır. Bu alanlarda yer alan su sistemine ait kültür varlıkları, arkeolojik özelliklerine ek olarak bu etkilerden de zarar görmekte; sistem, bütüncül olarak yok olma riski taşımaktadır. Kültürel peyzajlara ilişkin kavramsal çerçeve, kentsel koruma ve planlama bağlamında değerlendirilmiştir. Istranca Ormanları'nın doğal nitelikleri ile Valens Su Yolu'nun kültürel özellikleri incelenerek alanın on Dünya Mirası kriterlerinden sekizini içeren ve organik evrimleşen bir kültürel peyzaj potansiyeli ortaya koyduğu saptanmış ve mevcut sorunları belirlenmiştir. Literatür ve mevzuat incelemeleri, saha gözlemleri, kurumsal belgeler ve planlara dayalı olarak nicel ve nitel yöntemler kullanılmıştır. Çalışmanın özgünlüğü, bu alanın ilk kez koruma disiplini çerçevesinde bütüncül olarak ele alınması ve bir antik su sisteminin kültürel peyzaj potansiyelinin ulusal ölçekte değerlendirilmesidir. Bulgular doğrultusunda, alanın korunması ve sürdürülebilir yönetimi için somut öneriler geliştirilmiştir. Bu sayede, antik su sistemlerini içeren kültürel peyzaj alanları için koruma ve yönetim stratejilerinin geliştirilmesine yönelik bilimsel bir temel oluşturulması amaçlanmaktadır.