Modernleşme ve kadın çalışanların hayatlarına etkileri bağlamında Türkiye Selüloz ve Kağıt Fabrikaları İşletmesi (SEKA)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Atatürk ilkeleri ve inkılap Tarihi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: VİCDAN ÖZTÜRK

Danışman: Fahriye Dinçer

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı bir İktisadi Devlet Teşekkülü olması itibarıyla SEKA fabrikası üzerinden modernleşme ideolojisinin topluma yayılması ve benimsetilmesinde aracılık görevi üstlendiği düşünülen İktisadi Devlet Teşekkülleri ve kadın modernleşmesi arasındaki bağı anlamaktır. 1936 yılında açılan SEKA fabrikası Türkiye'nin ilk ulusal kâğıt fabrikasıdır. SEKA fabrikası, Kocaeli'de kurulduğu andan itibaren önemli bir istihdam kaynağı olmuştur. Fabrika kentte çok sayıda kadının da çalışma hayatı içinde yer almasını sağlamıştır. Bu çalışmada, fabrikanın modern hayata dönük girişimlerinin, kadınların kamusal alana dahil olması ve özgürlük alanlarının açılması anlamındaki etkileri mercek altına alınmıştır. Bu bağlamda öncelikle SEKA Postası gazetesi belirli temalar üzerinden detaylı bir şekilde incelenmiştir. Bu incelemeden sonra fabrikada çalışmış veya fabrikanın imkanlarından faydalanmış olan 20 kadınla sözlü tarih görüşmeleri yapılmıştır. Bu görüşmeler esnasında her görüşmeciye aynı sorular sorulmuştur. Çalışmada SEKA fabrikasının çalışanlarına sunmuş olduğu imkanlar içerisinde özellikle mesken, kreş ve sağlık imkanlarının fabrikada çalışan kadınların kuruma bağlanmasında çok önemli etkileri olduğu anlaşılmıştır. Örneğin fabrika etrafında kurulan yapı kooperatifleri sayesinde çok sayıda kadın ev sahibi olmuştur. Bunun yanı sıra kentteki tek kreş olan SEKA kreşinde kadın işçilerin çocuklarının bakımı yapılmıştır. Kreş, kadın işgücünün devamlılığı açısından fabrikaya önemli katkılar sağlamıştır. Fabrikada çalışanlar ve ailelerine sunulan sosyal ve kültürel olanaklar ise fabrika çevresindeki gündelik hayatın değişiminde çok önemli etkiler yaratmıştır. Fabrika çevresinde oluşan gündelik hayatın en önemli temsilcilerinin ise kadınlar olduğu gerek SEKA Postası'ndaki incelemelerimiz gerekse sözlü tanıklarla yapılan görüşmelerimiz sonucunda ortaya çıkarılmıştır.