Coğrafi bilgi sistemleri ve bulanık analitik hiyerarşi prosesi entegrasyonu ile deprem risk analizi: Balıkesir ili Gönen ilçesi örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, HARİTA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURAK KAVAKLIOĞLU
Danışman: Ali Melih Başaraner
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkiye'nin yüksek deprem riski taşıyan bölgelerinden biri olan Güney Marmara bölgesinde yer alan Balıkesir ili Gönen ilçesi, Yenice-Gönen Fay Zonu üzerinde yer almaktadır. Bölge, özellikle 1953 yılında meydana gelen 7,2 büyüklüğündeki depremde 265 can kaybı ve 6750 binanın hasar görmesi gibi yıkıcı etkiler yaşamıştır. Bu çalışmada, Gönen ilçesinde bulunan çalışma alanı için Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi (BAHP) yöntemi entegre edilerek deprem risk analizi gerçekleştirilmiştir. Analiz kapsamında jeolojik formasyon, zemin sınıfı, fay hatlarına uzaklık, yeraltı suyu mesafesi, zemin büyütme faktörü, en yüksek yer ivmesi, kayma dalgası hızı, zemin hakim periyodu ve eğim olmak üzere dokuz kriter kullanılmıştır. Geleneksel Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yerine BAHP yöntemi tercih edilerek, uzman yargılarındaki belirsizlikler üçgen bulanık sayılarla modellenmiştir. Parametrelerin göreli önem dereceleri belirlenerek ağırlıklı katman çakıştırması ile deprem risk haritası üretilmiştir. Risk bölgelerindeki nüfus tahmininde Rastgele Orman regresyon modeli kullanılmıştır. Model %90,94 belirleme katsayısı ve 1,87 ortalama mutlak hata (MAE) değeriyle yüksek performans göstermiştir. Analiz sonuçlarına göre, nüfusun alansal olarak %27,5'i 'çok riskli', %32,62'si 'riskli' bölgelerde yaşamaktadır. Toplam 56396 kişinin 25289'u (%44,84) çok riskli bölgelerde bulunmaktadır. Bu bölgeler gevşek alüvyal zeminler, yüksek yeraltı suyu seviyesi ve fay zonuna yakınlık özelliklerini taşımaktadır. Bu çalışmanın sonuçları, Gönen ilçesinde gerçekleştirilecek kentsel dönüşüm projeleri, yeni yerleşim yeri seçimi ve afet yönetim planlarının oluşturulması için değerli bir temel sunmaktadır. Bulanık AHP yönteminin karmaşık karar alma süreçlerinde çoklu kriterleri etkin bir şekilde değerlendirebildiği gösterilmiştir. Ülkemiz için sürekli bir tehdit olan deprem gerçeği göz önüne alındığında, bu tür bilimsel araştırmaların yaygınlaşması ve sonuçlarının afet yönetimi politikalarına entegre edilmesi hayati önem taşımaktadır. Gönen ilçesi özelindeki bu risk analizi, bölgesel deprem risk yönetimi çabalarına önemli bir katkı sağlayacaktır.