Kaya Oyma Yapı Davranışının Sayısal Analizler ile İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BAHAR YAMAN
Danışman: Mehmet Muhit Berilgen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünyada nüfusun hızlı artması, yerleşim alanlarının azalması, barınma ihtiyacının artması gibi birçok neden yer altı yapı kullanımının yaygınlaşmasına sebep olmuştur. Ülkemizde Nevşehir'in Kapadokya Bölgesi jeolojik yapısının verdiği imkan ile yeraltı yapısı tesis edilmesine çok müsait olduğundan bölgede yaşayan insanlar tarafından kayadan oyma yaşam ve depo alanları inşa edilmiştir. Gerekli mühendislik hizmetleri alınmadan tasarlanan bu yapılar bölge insanının geçmiş kuşaklardan aktarılan deneyimleri ile yapılmaktadır. Geçmişte insan gücü ve ilkel aletler ile yapılan kaya oyma işleri günümüzde gelişmiş kazı makineleri ile yapılmaktadır. Bölgede inşa edilen kayadan oyma yapıların mühendislik tasarımı yapılmadan tecrübe ile açılması bu yapıların güvenlik düzeyinin belirsiz olduğu ve gerekli mühendislik hizmetlerine ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Bu durum yetkililerce de tespit edildiğinden 2017 yılında Kayadan Oyma Yapılar Yönetmeliği çıkarılmıştır. Bu yönetmelik Türkiye'de inşa olunacak kayadan oyma yapılar için yapılması gereken mühendislik hizmetlerini ve tasarım koşullarını içermektedir. Bu bağlamda, Kapadokya Bölgesi'nde inşa edilmiş kayadan oyma yapıların bilimsel olarak incelenmesi ve bunların Kayadan Oyma Yapılar Yönetmeliği çerçevesinde değerlendirilmesi ihtiyacı doğmuştur. Bu ihtiyaçtan yola çıkarak bu tezde Nevşehir Kapadokya bölgesinde yapılan kaya oyma yapı davranışının incelenmesi amaçlanmıştır. İncelemenin ilk aşamasında yer altı yapıları ile ilgili literatür taraması yapılmıştır. İkinci aşama olarak kayanın mekanik ve fiziksel özellikleri araştırılmıştır. Sayısal analizlerde iki farklı tip oyma yapı, farklı örtü kalınlıklarında modellenmiştir. Lineer elastik, ideal plastik ve Hoek-Brown bünye modelleri kullanılarak yapılan analizlerde yer değiştirme, gerilme ve kayma şekil değiştirmesindeki değişim incelenmiştir. Bunlara ek olarak sensitivite ve parametre analizi yapılmıştır. Oyma yapı etrafındaki kritik noktalar belirlenmiş ve bu noktalardaki göçme durumu incelenmiştir. Hoek-Brown bünye modeli ile farklı H/B ve e/B oranları için güvenlik analizi yapılmıştır. Yapılan tüm sayısal incelemeler sonucunda örtü kalınlığının artması ile yer değiştirme, gerilme ve şekil değiştirmelerin arttığı belirlenmiştir. Ortam rijitliğinin yer değiştirmeleri etkilediği belirlenmiştir. Yapılan analizler sonucunda elde edilen ve önerilen bilgiler Sonuç ve Öneriler kısmında verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kaya, yer altı yapısı, kaya oyma yapılar, sayısal analiz