Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYYE UÇAR
Danışman: Serhat Ulubay
Özet:
Yerel mimari, insan medeniyetinin ayak izlerini kendi içerisinde barındıran ve insan deneyimlerinin mimari üretimin dokusuna işlediği bir zemini temsil etmektedir. Temsil ettiği bu zemin ile biçimsel özelliklerinin yanı sıra kültürel anlatıları ve mekânsal pratikleri kendisine dahil ederek düşün-eylem alanını kurgulamaktadır. Toplumun yaşam biçimi, hikayesi, öğretisi ve yer ile kurduğu bağlar etrafında şekillenen düşün-eylem alanı çok boyutlu katmanlı bir yapıya dönüşmektedir. Düşünce ile beden, bilgi ile deneyim, öğreti ile anlatı, somut ile soyut, birey ile toplum arasındaki eşik bu alanda erimektedir. Düşüncenin yön verdiği eylem ile eylemi kapsayan düşünce birbiri arasında diyalektik bir çerçeve çizmektedir. Düşün-eylem alanı, sadece zihinsel bir kavrayış düzlemi ile sınırlı değildir; bununla birlikte mekânda anlam bularak iz bırakan, düşüncenin ve eylemin mekânsallaştığı, sürekli dönüşüm içinde olan bir üretim pratiğidir. Bir yandan geçmişten gelen bilgi birikimini bugüne taşırken, diğer yandan ritüel ile şekillenen mekânsal pratiklerin icrasıyla mekânı yaşayan ve süreğen bir zemine dönüştürmektedir. Dolayısıyla, yerel mimarinin kültürel anlatı ve mekânsal pratik katmanlarından oluşan düşün-eylem alanı toplumsallıklar ile pekişen, kolektif bellek ile şekillenen, düşsel bağlar ile anlam bulan ve eylem ile kök salan mekânlar inşa etmektedir. Yerel mimarinin nesiller boyunca rafine edilerek taşıdığı bilgiyi, anlatıyı ve pratiği mimari mekâna dönüştürme potansiyeli nedeniyle, tez çalışması toplumsal mekânın inşasını kendine temel almaktadır. Bireysellikten kolektifliğe doğru ilerleyen bu inşa süreci, yere ait bilgi nesnesi olarak değerlendirilen kültürel anlatıların oluşturduğu düşün alanı ve mekâna ait bir pratik olarak değerlendirilen ritüellerin icra edildiği eylem alanı çerçevesinde analiz edilmektedir. Yere ait anlatılar ile bütünleşen mekânsal pratikler ritüeller aracılığıyla bedenleşerek mekâna yansımakta ve toplumsal mekânın inşasında ve yaşatılmasında işlevsel bir rol üstlenmektedir. Çalışma, temel aldığı bu çerçeve doğrultusunda yerel mimarideki toplumsal mekânların inşasını incelemektedir. Yerele ait bilgi ve mekânsal pratiklerin potansiyeli, toplumsal mekânın inşasının kuramsal ve kavramsal bir bakış açısı ile ele alınmasına aracılık etmektedir. Bu potansiyelin yerel mimari inşa süreçlerine etkisini görünür kılmak amacıyla tez kapsamında iki farklı örnek ele alınmıştır. Örneklerden birini Japonya'da her yirmi yılda bir toplumun katılımı ile yeniden inşa edilen Shikinen Sengu ritüeli (Ise Tapınağı) ve mekânı inşa süreci oluşturmaktadır. Diğerini ise Mali'de her yıl kolektif katılım ile gerçekleştirilen Crépissage ritüeli (Djenné Cami) ve mekânı yaşatma sürecini kapsamaktadır. Bu örnekler çalışma kapsamında, yöntemsel çerçeve olarak fenomenolojik ve yorumlayıcı bir yaklaşım ile analiz edilmekte, mevcut literatüre dayalı metinler, görsel belgeler ve belgeseller üzerinden nitel verilerden yararlanılmaktadır. Tez çalışmasının temel hedefi toplumsallık ile ilişkisi bağlamında yerel mimarlığın üretim süreçlerinin kültürel anlatı ve mekânsal pratikler üzerinden incelemek; yerel mimari mekânın salt fiziksel bir üretimin dışında okunarak toplumsal bağlarını ortaya koymaktır.